Nguyễn Văn Trỗi
Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) là chiến sĩ biệt động Sài Gòn và một trong những biểu tượng tiêu biểu của phong trào đấu tranh cách mạng Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh. Ông được biết đến rộng rãi qua sự kiện tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý ở Sài Gòn năm 1964 và tinh thần kiên cường trước khi bị xử bắn ở tuổi 24.
Dấu mốc cuộc đời
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt, nay thuộc Điện Thắng Trung. Xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước, ông sớm rời quê vào Đà Nẵng rồi Sài Gòn để mưu sinh, từng làm nhiều nghề trước khi trở thành công nhân điện tại Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, ông tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn và bắt đầu hoạt động cách mạng trong nội thành.
Sự kiện cầu Công Lý
Tháng 5 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi ở TP. Hồ Chí Minh) nhằm tấn công phái đoàn do Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara dẫn đầu khi đến miền Nam Việt Nam. Kế hoạch bị bại lộ và ông bị bắt ngày 9/5/1964. Trong thời gian giam giữ, ông chịu nhiều đợt tra khảo nhưng không khai báo về tổ chức và đồng đội.
Những giờ phút cuối
Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại Khám Chí Hòa ở Sài Gòn. Theo nhiều ghi chép lịch sử, ông giữ thái độ bình tĩnh, kiên định trước pháp trường và hô vang những khẩu hiệu thể hiện lý tưởng của mình trước khi hy sinh. Hình ảnh đó đã tạo tiếng vang lớn trong dư luận Việt Nam và quốc tế thời bấy giờ.
Di sản và ảnh hưởng
Sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và điện ảnh. Nổi bật có cuốn sách Sống như anh, các bài thơ của Tố Hữu và nhiều bộ phim tài liệu, phim truyện về cuộc đời ông. Tên Nguyễn Văn Trỗi được đặt cho nhiều trường học, đường phố, công trình công cộng trên khắp Việt Nam. Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và được xem là một biểu tượng của tinh thần dũng cảm, kiên trung trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
