Nguyễn Viết Xuân – Sống một lần cho Tổ quốc.

1. Từ cậu bé nghèo đến người Chính trị viên ưu tú.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, Nguyễn Viết Xuân sớm thấu hiểu nỗi đau của một dân tộc mất nước. Anh nhập ngũ từ năm 18 tuổi, mang theo khát vọng cháy bỏng là giành lại độc lập, tự do cho quê hương. Năm 7 tuổi, ông phải đi ở đợ cho gia đình địa chủ trong 10 năm. Tháng 11 năm 1952, ông gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trong Chiến tranh Đông Dương, đơn vị ông chiến đấu với không quân đối phương ở Lũng Lô.

Ngày 5 tháng 1 năm 1955, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Sáng ngày 18 tháng 11 nǎm 1964, trong trận chiến với Không quân Hoa Kỳ tại phía tây tỉnh Quảng Bình, ông bị máy bay bắn bị thương nát đùi phải, song ông yêu cầu phẫu thuật bỏ chân, tiếp tục được vào bờ công sự và chỉ huy chiến đấu, động viên cán binh bằng khẩu lệnh "Nhằm thẳng quân thù! Bắn!". Trong đời binh nghiệp, ông từng làm trinh sát thuộc C3 Đoàn 99, kế đó là Tiểu đội trưởng trinh sát, Trung đội trưởng pháo cao xạ, rồi Chính trị viên phó đại đội pháo cao xạ.

Khi tử trận, ông mang quân hàm Thiếu úy, Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 325, Quân khu 4. Hiện hài cốt của ông được an táng tại nghĩa trang xã Ngũ Kiên.

Trong suốt những năm tháng rèn luyện, anh không chỉ giỏi về kỹ thuật tác chiến mà còn là một "người truyền lửa" xuất sắc. Với cương vị là Chính trị viên đại đội, anh luôn gắn bó mật thiết với chiến sĩ, biến đơn vị thành một khối đoàn kết thép. Đối với anh, mỗi mâm pháo không chỉ là vũ khí, mà là nơi thể hiện ý chí, niềm tin và cả danh dự của người lính cụ Hồ trước bầu trời của Tổ quốc.

2. Cuộc đọ sức nghẹt thở và hành động phi thường trên trận địa Cha Lo

Ngày 18/11/1964 đã đi vào lịch sử như một bản anh hùng ca bi tráng nhất tại vùng trời phía Tây Quảng Bình. Trong trận chiến bảo vệ vùng trời Cha Lo, Đại đội 3 của anh phải đối mặt với những tốp máy bay Mỹ hiện đại, hung hãn trút bom đạn như mưa xuống trận địa.

Giữa làn đạn khốc liệt, Nguyễn Viết Xuân hiên ngang đứng trên công sự để quan sát và chỉ huy. Một quả tên lửa của địch nổ gần đã hất văng anh, một mảnh đạn lớn găm nát chân phải và một mảnh khác đâm vào đùi trái. Trong cơn đau tột cùng, nhìn thấy đồng đội lo lắng, anh vẫn bình thản ra lệnh:

"Tôi không sao, hãy tập trung bắn rơi máy bay địch!"

Khi vết thương quá nặng, chân phải chỉ còn dính lại bởi lớp da, anh đã đưa ra một quyết định làm rúng động trái tim đồng đội: Yêu cầu y tá dùng dao cắt bỏ hẳn phần chân bị nát để anh có thể tiếp tục đứng vững chỉ huy. Hành động ấy vượt xa giới hạn chịu đựng của một con người bình thường, đó là sức mạnh được kết tinh từ lòng yêu nước cực hạn.

3. Lời hịch cứu quốc: "Nhằm thẳng quân thù mà bắn!"

Dù mất máu rất nhiều và sức lực cạn kiệt, Nguyễn Viết Xuân vẫn từ chối rời trận địa. Anh bám chặt vào thành công sự, tiếng hô dõng dạc của anh vang lên giữa tiếng gầm rú của động cơ phản lực và tiếng bom nổ:

"Nhằm thẳng quân thù mà bắn!"

Câu nói ấy như một luồng điện chạy khắp các mâm pháo, tiếp thêm sức mạnh cho các pháo thủ siết chặt tay cò. Lời hô ấy không chỉ là khẩu lệnh quân sự, mà đã trở thành "lời hịch" của thời đại, là sự khẳng định tư thế hiên ngang của một dân tộc nhỏ bé nhưng không bao giờ quỳ gối trước sức mạnh bạo tàn. Anh ngã xuống khi trận đánh chưa kết thúc, nhưng tinh thần của anh đã hóa thân vào từng viên đạn pháo bắn tan xác quân thù.

4. Di sản của một trái tim quả cảm

Sự hy sinh của Nguyễn Viết Xuân ở tuổi 30 là một mất mát lớn, nhưng nó đã kịp thắp lên một ngọn lửa bất diệt trong lòng hàng triệu thanh niên Việt Nam lúc bấy giờ. Tên anh sau đó đã được đặt cho các phong trào thi đua, các trường học và những con phố lớn trên khắp cả nước.

Hình ảnh người chính trị viên đứng trên một chân, tay chỉ thẳng về phía quân thù đã trở thành một biểu tượng nghệ thuật bất tử. Anh dạy cho thế hệ mai sau rằng: Giá trị của một con người không đo bằng chiều dài năm tháng sống, mà bằng độ rực rỡ của những cống hiến họ để lại cho dân tộc. Máu của Nguyễn Viết Xuân đã thấm vào lòng đất Quảng Bình, để hôm nay, mỗi khi nhìn lên bầu trời xanh hòa bình, chúng ta vẫn nghe vang vọng tiếng hô hào sảng của anh năm nào.