NHÂN VẬT LỊCH SỬ: ANH HÙNG LIỆT SĨ LÊ QUÝ ĐÔN (1726 - 1784)

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Lê Danh Phương (sau đổi tên thành Lê Quý Đôn, bí danh: Trí tuệ bác học).

Năm sinh: 1726 (Sinh ngày 2 tháng 8 năm 1726).

Năm mất: 1784 (Mất ngày 1 tháng 5 năm 1784).

Quê quán: Làng Diên Hà, huyện Diên Hà, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình).

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ

TRÍ TUỆ BÁC HỌC UYÊN THÂM GIỮA LÒNG THỜI ĐẠI

Lê Quý Đôn được ca ngợi là nhà bác học vĩ đại nhất, uyên bác nhất và có sức cống hiến khổng lồ nhất trong lịch sử thời phong kiến Việt Nam, một người có trí tuệ uyên thâm sánh tầm thế giới. Sinh ra trong một gia đình khoa bảng tại vùng đất Thái Bình, từ nhỏ ông đã bộc lộ khả năng đọc sách vạn cuốn, nghe một hiểu mười, lên 5 tuổi đã đọc được Kinh thư, lên 14 tuổi đã đọc hết các sách kinh điển của Nho gia. Khoa thi Nhâm Thân 1752, ông thi đỗ Bảng nhãn, danh phong lẫy lừng khắp chốn. Cuộc đời làm quan của ông trải qua nhiều thăng trầm của triều đình Lê - Trịnh, nhưng ở cương vị nào ông cũng tỏ rõ là bậc hiền tài tận hiến vì nước vì dân.

Sự nghiệp vĩ đại nhất của Lê Quý Đôn nằm ở công tác nghiên cứu, biên soạn bách khoa toàn thư đồ sộ trải rộng trên hầu hết các lĩnh vực tự nhiên và xã hội: từ sử học, địa lý, triết học, văn học, thiên văn đến nông học, ngôn ngữ học. Ông là tác giả của hàng chục bộ sách bách khoa vĩ đại còn giá trị nghìn năm như 'Vân đài loại ngữ' (tác phẩm bách khoa tri thức đầu tiên), 'Phủ biên tạp lục' (ghi chép chi tiết về địa lý lịch sử xứ Đàng Trong) hay 'Kiến văn tiểu lục' (ghi chép những điều nghe thấy uyên bác). Những trang chép của ông là kho tàng di sản văn hóa thiêng liêng khẳng định tầm vóc trí tuệ kiêu hãnh của Đại Việt.

On mặt trận ngoại giao, năm 1760 ông được cử làm sứ thần dẫn đầu đoàn sứ bộ sang triều kiến nhà Thanh. Bằng phong thái đỉnh đạc chính trực, học vấn sâu rộng vô song và tài văn thơ xuất chúng, ông đã chinh phục hoàn toàn các học giả vĩ đại nhất của triều đình Trung Hoa, khiến họ phải kính nể đề thơ khen ngợi, khẳng định uy danh độc lập của nước Nam. Cả cuộc đời ông là một tấm gương lao động học tập không mệt mỏi, đặt nền móng bền vững nhất cho sự phát triển của học thuật và tư duy bách khoa nước nhà cho đến khi mất năm 1784.

Cảm nhận sâu sắc: Đối diện trước khối di sản bách khoa thư đồ sộ mà nhà bác học Lê Quý Đôn để lại cho non sông đất nước, lòng tôi dâng hiến một sự ngưỡng mộ vô cùng sâu sắc trước sức sáng tạo và tư duy tự học phi thường của ông. Ông chính là ngôi sao khuê rực rỡ nhất trên bầu trời học thuật nước nhà, người chứng minh hùng hồn rằng trí tuệ Việt Nam hoàn toàn có thể vươn tầm thế giới. Lối sống chăm chỉ nghiên cứu khoa học, tôn trọng sự thực tiễn của ông là tấm gương sáng cho mọi thế hệ trí thức học tập.

Ý nghĩa giáo dục và liên hệ thực tế: Tấm gương say mê đọc sách, khát vọng tìm tòi tri thức mới mẻ của nhà bác học Lê Quý Đôn được Chi đoàn Trường Tiểu học Ngô Quyền sử dụng làm động lực thúc đẩy các phong rào đọc sách, phát triển văn hóa đọc cho các em học sinh tiểu học. Chúng tôi hướng dẫn các em học sinh rèn luyện thói quen tự học, ham đọc sách, khám phá tìm tòi tri thức mới mẻ qua từng trang sách vở. Qua đó, thắp sáng trong tâm hồn các em khát vọng trở thành những nhà khoa học tài năng tương lai.