NHỮNG KÝ ỨC "THỜI HOA LỬA"

Bất cứ ai từng chiến đấu và bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trong những năm kháng chiến chống Mỹ đều mang theo trong mình những ký ức không thể phai mờ về mảnh đất này. Trong những trang ký ức của người lính năm xưa, nơi đây không chỉ là một địa danh trên bản đồ, mà còn là biểu tượng của sự khốc liệt tột cùng của chiến tranh. Thành cổ từng được gọi bằng những cái tên ám ảnh: “túi bom”, “chảo lửa”. Với cựu chiến binh Lê Văn Bát ở Sóc Sơn, Hà Nội, ký ức về Thành cổ Quảng Trị vẫn còn nguyên vẹn như mới hôm qua. Mỗi lần nhắc đến nơi ấy, giọng ông lại nghẹn lại, đôi mắt đỏ hoe vì nhớ thương những đồng đội đã mãi mãi nằm lại.

Ông Bát kể rằng vào mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị gần như chưa từng có một phút yên tĩnh. Trên diện tích chỉ khoảng ba ki-lô-mét vuông của Thành cổ, mặt đất bị cày xới bởi vô số hố bom, hố pháo; mìn lá, bom bi nằm rải rác khắp nơi; xác xe tăng, xe tải và nhiều loại binh khí ngổn ngang giữa khói lửa. Trên bầu trời, máy bay địch liên tục quần thảo trinh sát rồi bất ngờ trút bom xuống. Dưới mặt đất, pháo kích dội về không ngớt nhằm chặn bước tiến của lực lượng Quân giải phóng từ phía bắc sông Thạch Hãn. Cả một vùng rộng lớn bị thiêu đốt bởi bom đạn và chất độc hóa học, cây cối cháy xém, trơ trụi như những chứng nhân câm lặng của chiến tranh. Giữa “mưa bom bão đạn” ấy, ông Bát may mắn sống sót trở về, nhưng nhiều đồng đội của ông đã vĩnh viễn gửi lại tuổi xuân nơi chiến địa.

Trong ký ức của ông, Thành cổ khi ấy thực sự là một “chảo lửa”. Dòng sông Thạch Hãn – con sông hiền hòa của miền Trung – trở thành ranh giới sinh tử. Nước sông có lúc nhuộm đỏ bởi máu của những người lính. Để vượt qua dòng sông trong làn đạn dày đặc, các chiến sĩ phải buộc chặt ba lô vào một chiếc túi vải màu xanh, đặt súng lên trên, đội mũ tai bèo rồi lặng lẽ bơi sang bờ bên kia. Pháo, đạn, lựu đạn từ trên cao và từ bờ đối diện trút xuống không ngừng. Hàng nghìn người xuống nước, nhưng khi sang đến bờ bên kia chỉ còn lại vài chục người. Những con số ấy, dù đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, vẫn khiến người nghe không khỏi nghẹn lòng.

Cùng với những trận chiến ác liệt ở Quảng Trị, trên dãy Trường Sơn hùng vĩ cũng hình thành một huyền thoại của chiến tranh nhân dân – Đường Trường Sơn, hay còn gọi là đường mòn Hồ Chí Minh. Chỉ bằng sức người, bằng những phương tiện thô sơ, quân và dân ta đã tạo nên một mạng lưới giao thông liên hoàn với tổng chiều dài gần hai vạn ki-lô-mét. Con đường ấy không chỉ nối hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam, vận chuyển sức người, sức của cho chiến trường, mà còn gắn kết các mặt trận trên toàn bán đảo Đông Dương. Trên mỗi cung đường, dấu chân người lính đã in đậm cùng ý chí, trí tuệ và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc.

Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu – một trong những người từng trực tiếp tham gia bảo đảm tuyến vận tải Trường Sơn trong những năm ác liệt nhất – vẫn luôn mang theo trong lòng những ký ức không thể nào quên. Ông kể rằng hệ thống đường ống xăng dầu trên Trường Sơn từng được gọi là “huyền thoại trong huyền thoại”. Có lần, khi tuyến ống bị bom đánh phá dày đặc, đơn vị buộc phải chuyển hướng sang một tuyến mới. Nhưng khu vực ấy lại đầy rẫy bom từ trường chưa nổ. Dù các chiến sĩ công binh đã rà phá nhiều lần, một đồng đội của ông – anh Nguyễn Lương Định – vẫn lo rằng bom có thể còn sót lại. Anh tình nguyện vác ống đi kiểm tra lần cuối. Và đúng như linh cảm ấy, quả bom còn lại đã phát nổ khi anh đang làm nhiệm vụ, cướp đi sinh mạng của người chiến sĩ trẻ ngay trên tuyến đường huyết mạch.

Không chỉ có những người lính chiến đấu trực tiếp nơi chiến trường, nhiều lực lượng khác cũng góp phần làm nên huyền thoại Trường Sơn. Cựu chiến binh Tạ Thị Hiền, ở huyện Đạ Tẻ, tỉnh Lâm Đồng – một nữ văn công từng tham gia “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” – vẫn nhớ như in những năm tháng ấy. Trong ký ức của bà, Trường Sơn thực sự là một “tuyến lửa”, nơi mỗi cánh rừng, mỗi con đường đều thấm đẫm mồ hôi, xương máu của biết bao anh hùng liệt sĩ. Nhiều người trong số họ ngã xuống khi tuổi đời mới mười tám, đôi mươi.

Là người lính trên mặt trận văn hóa – tư tưởng, bà Hiền cùng đồng đội mang lời ca tiếng hát đến với các chiến sĩ nơi trận địa. Những bài hát khi ấy không chỉ là nghệ thuật, mà còn là liều thuốc tinh thần giúp xoa dịu nỗi đau của thương binh, tiếp thêm nghị lực cho những người đang chiến đấu. Bà kể rằng có những lần đang hát cho các chiến sĩ bị thương nghe, mọi người cứ tưởng các anh đã thiếp đi trong giấc ngủ sau những giờ phút căng thẳng. Nhưng đến khi lại gần mới biết họ đã lặng lẽ ra đi vì vết thương quá nặng. Những ký ức ấy, dù đã đi qua bao năm tháng, vẫn in đậm trong tâm trí bà như những thước phim không bao giờ phai nhạt.

Chiến tranh đã lùi xa, thời gian cũng dần xoa dịu những mất mát đau thương. Nhưng với những người lính từng đi qua những năm tháng hoa lửa ấy, ký ức về một thời chiến đấu gian khổ mà hào hùng vẫn còn sống động. Đó không chỉ là ký ức của riêng họ, mà còn là một phần của lịch sử dân tộc – lịch sử được viết nên bằng lòng dũng cảm, bằng sự hy sinh thầm lặng của biết bao con người.