Những người giữ đất: Võ Duy Dương và căn cứ Đồng Tháp Mười

Sau gần 1 năm im cờ giấu trống, Võ Duy Dương tung quân từ căn cứ Đồng Tháp Mười ra tấn công giặc Pháp, đặc biệt là ngày 22-7-1865 phá đồn Mỹ Trà, gây cho địch nhiều tổn thất

Võ Duy Dương sinh năm 1827 ở xã Nhơn Tân, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Ông rất khỏe và giỏi võ, có thể cử được một lúc 5 trái linh bằng sắt, nên được nhân dân xưng tụng là "Ngũ Linh Dương".

Chăm chăm một niềm đánh giặc

Ông có công giúp triều đình Huế tiễu trừ giặc Tàu ô (cướp biển) ở Quảng Nam, được phong chức Thiên Hộ, nên cũng thường được gọi là "Thiên Hộ Dương".

Năm 1857, hưởng ứng chính sách "Đồn điền" (khai hoang lập ấp ở Nam Kỳ) được triều đình Huế giao cho tướng Nguyễn Tri Phương thực hiện, Võ Duy Dương - lúc này ở tuổi vừa 30 - đã vượt biển, vào định cư ở đất Ba Giồng (nay thuộc địa bàn các huyện Châu Thành, Cai Lậy, Cái Bè của tỉnh Tiền Giang, giáp với vùng Đồng Tháp Mười) giỏi làm ăn sinh sống, nên nhanh chóng trở thành hào phú trong miền.

Người dân thắp hương tưởng nhớ Thiên Hộ Dương tại đền thờ ông ở huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp.(Ảnh: VĨNH KỲ)

Tháng 2-1859, thực dân Pháp tiến đánh thành Gia Định. Võ Duy Dương đã đứng ra chiêu mộ "dân dõng" địa phương, kéo đến đánh trả, lập được nhiều chiến công, nên được phong làm Chánh quản đạo.

Thành Gia Định bị vỡ, ông vượt biển ra Huế, bái yết vua Tự Đức, hiến kế đánh đuổi quân Pháp và tạm nhận việc tiễu phỉ ở Quảng Nam, để được phong chức Thiên Hộ vào năm 1860.

Lẽ ra, chức Thiên Hộ phải được xếp vào trật Chánh thất (trên thang bậc Cửu phẩm của quan chức triều đình) nhưng Võ Duy Dương chỉ được xếp vào trật Chánh bát phẩm, là trật của chức "Bách Hộ" (dưới Thiên Hộ một bậc). Tuy nhiên, không hề lấy thế làm điều, Chánh bát phẩm Thiên Hộ Dương chỉ chăm chăm một niềm đánh giặc giữ đất mà thôi. Vì thế, vào tháng 5-1861, có lệnh triều đình Huế cho sung vào phái bộ của Khâm phái Quân vụ Đỗ Thúc Tỉnh đi Nam Kỳ lo liệu công việc, ông lập tức hăng hái lên đường trở lại chiến trường ngay.

Được nhân dân miền đất lập nghiệp của ông từ trước đấy hưởng ứng, Võ Duy Dương chỉ trong một thời gian ngắn đã chiêu mộ được hàng ngàn dân binh. Lập căn cứ ở Bình Cách (nay thuộc xã Tân Bình Thạnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang), bắt liên lạc với Trương Định ở Gò Công, Trần Xuân Hòa (tức Phủ Cậu) ở Thuộc Nhiêu, hình thành một tuyến trận đánh Pháp, kéo dài từ Gò Công qua Bình Cách, tới Thuộc Nhiêu, bao gồm cả Mỹ Quới, Cai Lậy, Cái Bè… khiến giặc phải đối phó rất vất vả.