Nông Văn Lạc với sự kiện giành chính quyền ở Bắc Kạn trong Cách mạng Tháng Tám

Trên con đường Nam tiến, tháng 1-1943, Ban Chỉ đạo “Nam tiến” thành lập Ban Cán sự đảng tỉnh Bắc Kạn gồm ba đồng chí: Nông Văn Lạc, Dương Mạc Nghĩa và Tùng Vân. Cùng với đó, Tỉnh bộ Việt Minh Bắc Kạn được thành lập gồm ba người: Đồng Văn Bằng, Doanh Hằng và Nông Công Tú. Thực hiện Chỉ thị của Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng, Ban Cán sự đảng tỉnh Bắc Kạn chỉ đạo Ban Việt Minh các châu (huyện) thực hiện chống khủng bố và lãnh đạo quần chúng đấu tranh. Phong trào cách mạng của tỉnh nói riêng và Cao - Bắc - Lạng nói chung từng bước được phục hồi, phát triển. Trong thời gian này, Nông Văn Lạc hoạt động tích cực trên địa bàn Bắc Kạn-Nguyên Bình. Tháng 3 năm 1945, đồng chí là một trong những người tham gia đón lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trên hành trình từ Pác Bó đến Tân Trào khi người đặt chân vào mảnh đất Bắc Kạn; Hồi ký “Ánh sáng đây rồi” của đồng chí đã ghi lại những câu chuyện sống động, rất quý giá về Bác từ Khuổi Mản, xã Hà Hiệu (Ba Bể) đến Tủm Tó, Bằng Lãng (Chợ Đồn). Tháng 8-1945, được tin Nhật hoàng đã tuyên bố đầu hàng Đồng Minh, quân Nhật ở Bắc Kạn vô cùng hoang mang lo sợ. Tại nhiều cứ điểm đồn trú, trước sự bao vây uy hiếp của quân cách mạng, sự thiếu thốn về lương thực, hao hụt về vũ khí khiến tinh thần của địch hết sức suy sụp. Quân Nhật buộc phải dời bỏ các địa điểm nhỏ lẻ, co cụm về thị xã bảo toàn lực lượng. Nhận rõ thời cơ thuận lợi, thực hiện sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Tổng bộ Việt Minh và Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn, các lực lượng cách mạng trong phạm vi toàn tỉnh nhanh chóng nổi dậy. Từ Chợ Rã, các đồng chí đại diện Tỉnh ủy, Tỉnh bộ Việt Minh và chỉ huy Giải phóng quân của tỉnh (trong đó có đồng chí Nông Văn Lạc) quyết định tập hợp bộ đội các đơn vị, cấp tốc tiến về thị xã. Hai tiểu đội quân giải phóng chia làm hai ngả tiến xuống Phủ Thông (Bạch Thông), nơi có lực lượng quân Nhật chiếm đóng. Ngày 19-8-1945, quân giải phóng tiến vào thị trấn, quân địch rút chạy, viên bang tá tay sai sợ hãi ra trình diện cách mạng. Đến cầu Nà Cù, lực lượng cách mạng chạm trán với quân Nhật. Trước khí thế cách mạng mạnh mẽ và sự kiên quyết của Ban chỉ huy quân giải phóng, quân Nhật không dám kháng cự, tức tốc cho người đưa các chiến sĩ về thị xã ngay trong đêm. Hồi ký “Ánh sáng đây rồi” của đồng chí Nông Văn Lạc kể: “Tôi bước lên, thấy ba thằng, hai thằng Nhật đeo thanh kiếm dài chạm đất, một người mặc quần áo ngắn đen, hỏi tôi: "Các anh đi đâu ? - Tôi là đại diện Việt Minh, được lệnh thượng cấp tối nay tiến về chiếm thị xã và yêu cầu quân đội Nhật phải rút về nước theo lệnh Đồng Minh. Anh thông ngôn áo đen nói: - Không đi được ! Hiện nay quân đội Nhật ở khắp nơi đương về đông lắm. Đi thì gây ra đánh nhau, chết. - Chết cũng đi. Đây là lệnh thượng cấp Thấy ba thằng nói lố nhố với nhau. Một thằng Nhật rút túi ra tờ giấy, cầm bút ngoáy lia lịa rồi đưa tôi, ra hiệu bảo đi. Tôi cầm cái giấy chân rảo bước, có đoàn quân tiến theo về thị xã Bắc Kạn..” Ngày 20-8-1945, đồng chí Nông Văn Lạc và đồng chí Sơn Cương gặp chỉ huy quân phát xít Nhật đóng tại thị xã Bắc Kạn. Quân Nhật đầu hàng theo thỏa thuận trước đó tại sân bay, giao nộp vũ khí, kho tàng, cơ quan, hứa khi tập trung hết các lực lượng về thị xã sẽ rút ngay về Hà Nội. Ngày 21-8-1945, lực lượng Việt Minh và quân Giải phóng tiến vào thị xã, tiếp quản các công sở, kho tàng. Về sự kiện này, hồi ký “Ánh sáng đây rồi” viết: “Hai chúng tôi xếp hàng đôi đi đều lên đồn. Đến cổng, thấy lính gác đứng nghiêm và một người đeo thanh kiếm bên cạnh chào chúng tôi. Họ biết nói tiếng Việt bập bẹ rồi đưa chúng tôi vào đồn. Tôi nói ngay điểm thứ nhất: thu toàn bộ vũ khí, đồ đạc kho quần áo nhà binh, điểm thứ hai... Anh phiên dịch nói lại cho quan Nhật nghe. Tên quan Nhật nói: sẽ nộp võ khí và đồ đạc lấy được của Pháp. Còn võ khí của quân Nhật, theo lệnh Nhật Hoàng, sẽ nộp cho nơi được quy định, nộp ở đây chưa được. Còn điều thứ hai sẽ mời các ông đi kiểm tra kho tàng và các cơ quan công sở bến hành chính. Việc này chúng tôi giao cho ông chánh án Phụng người địa phương trực tiếp với các ông. Điều thứ ba nói về việc rút quân thì tên quan Nhật trình bày: quân Nhật đóng còn rất đông, nếu các ông đưa quân vào ngay là xảy ra xô xát. Chúng tôi muốn rút nhanh, nhưng hiện còn quân đang trên đường đi từ Nguyên Bình về đây, bị quân các ông đón đánh, phải đi rất chậm. Số này đến nơi, chúng tôi rút hết ngay. Xin các ông ra lệnh cho quân đội các ông đừng đánh để cho số quân này về được sớm. Chúng tôi trao đổi rồi trả lời: Sẽ cho người đi truyền lệnh ngay. Hắn gật đầu và nói cảm ơn. Hắn cũng viết thư cho quân đội đang trên đường về đây cho ta cầm đi. Thỏa thuận xong, tên quan Nhật gọi thêm mấy người đưa chúng tôi đi khắp trong đồn xem từng chỗ gác...” Ngày 23-8-1945, đoàn xe chở 400 quân Nhật rút khỏi thị xã Bắc Kạn. Toàn bộ tỉnh Bắc Kạn sạch bóng quân xâm lược. Ngay sau khi giành thắng lợi ở thị xã, ngày 23-8-1945, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn triệu tập Hội nghị cán bộ tại Phủ Thông, Hội nghị quyết định thành lập Ủy ban nhân dân lâm thời tỉnh Bắc Kạn gồm 9 ủy viên, do đồng chí Nông Văn Lạc làm Chủ tịch. Ngày 25-8-1945, cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại thị xã Bắc Kạn, với sự tham dự của hàng nghìn người, gồm đồng bào các dân tộc trong thị xã, huyện Bạch Thông và đại biểu các địa phương toàn tỉnh. Đại diện Tỉnh bộ Việt Minh tuyên bố xóa bỏ toàn bộ chính quyền địch ở Bắc Kạn, thành lập chính quyền cách mạng và giới thiệu thành phần Ủy ban nhân dân lâm thời tỉnh. Tháng 10-1945, Tỉnh ủy Bắc Kạn họp phiên đầu tiên phân công bộ máy lãnh đạo cấp tỉnh, đồng chí Nông Văn Quang giữ chức Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí Nông Văn Lạc làm Chủ nhiệm Việt Minh, đồng chí Dương Mạc Thạch làm Chủ tịch tỉnh Bắc Kạn. Tại Bắc Kạn, mặc dù chính quyền cách mạng mới thành lập, nhưng vẫn quyết tâm tiến hành tổng tuyển cử tự do dân chủ Ngày 6-1-1946, các ông Nông Văn Lạc, Hoàng Hùng Sơn đã được cử tri Bắc Kạn bầu là đại biểu Quốc hội khoá I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.Cách mạng đến và làm thay đổi cuộc đời đồng chí Nông Văn Lạc, từ một nông dân mù chữ trở thành một chiến sĩ cách mạng kiên trung nắm giữ nhiều cương vị: Chủ tịch UBND lâm thời tỉnh, Chủ nhiệm Việt Minh tỉnh Bắc Kạn, đại biểu Quốc hội, Ủy viên dự khuyết Thường trực Quốc hội khóa 1, Trưởng ban cán sự, Trưởng ban chỉ huy Công trường 111, Khu ủy viên, Trưởng ban Kiểm tra Khu Tự trị Việt Bắc, sau khi Khu Tự trị giải thể, đồng chí được Ban Bí thư chỉ định tham gia Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Thái, và nghỉ chế độ vào năm 1978. Với những cống hiến to lớn cho cách mạng, đồng chí Nông Văn Lạc được Đảng, Nhà nước tặng thưởng: Bằng Có công với nước, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Hồ Chí Minh (truy tặng năm 2009). Là người Cao Bằng nhưng sự nghiệp, công lao của đồng chí Nông Văn Lạc luôn gắn liền với những sự kiện quan trọng trong phát triển phong trào cách mạng, giành và xây dựng chính quyền cách mạng ở Bắc Kạn./.