NỤ CƯỜI ÁT TIẾNG BOM

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, con đường chiến lược Trường Sơn (đường Hồ Chí Minh) không chỉ là huyết mạch giao thông mà còn là biểu tượng rực rỡ nhất của ý chí thống nhất đất nước. Giữa "tọa độ lửa" ấy, hình ảnh những chiếc xe vận tải không kính, không đèn, móp méo vì bom đạn và những người lính lái xe trẻ tuổi với nụ cười ngạo nghễ đã trở thành một huyền thoại bất tử của thời hoa lửa.

Nguyên bản của những chiếc xe vận tải Zil-130, Gaz-63 hay Giải Phóng khi rời xưởng đều là những chiếc xe hoàn chỉnh. Thế nhưng, khi bước chân vào cung đường Trường Sơn – nơi mà "mỗi mét đường đều thấm đẫm mùi thuốc súng" – chúng đã nhanh chóng biến dạng.

Dưới sức ép kinh hồn của bom từ trường, bom tạ và những trận oanh tạc xối xả của máy bay Mỹ, kính xe bị vỡ vụn, mui xe bị xé toạc, thùng xe đầy những vết mảnh bom găm chi chít. Những chiếc xe "không có kính, rồi xe không có đèn, không có mui xe, thùng xe có xước" đã trở thành phương tiện vận chuyển chính. Thế nhưng, lạ thay, những "con chiến mã" thương tật ấy vẫn lầm lũi tiến về phía trước, bất chấp mọi quy luật của cơ khí và kỹ thuật.

Lái một chiếc xe tải bình thường trên con đường núi đã khó, lái một chiếc xe không kính giữa làn bom đạn còn khó gấp bội. Không có kính chắn gió, gió đại ngàn quật thẳng vào mặt, bụi đất Trường Sơn cuộn lên làm mắt cay xè. Nhà thơ Phạm Tiến Duật – người lính từng sống và viết ngay trên những cung đường này – đã ghi lại những chi tiết chân thực đến xót xa nhưng cũng đầy hào hứng:

“ Không có kính, ừ thì có bụi

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa, phì phèo châm điều thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”.

Trong cái khắc nghiệt tột cùng, người lính lái xe lại tìm thấy sự thú vị riêng. Không có kính, họ được "nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng", họ được hòa mình vào thiên nhiên một cách trọn vẹn nhất. Khi mưa tuôn mưa xối xả vào buồng lái như ngoài trời, họ cũng chẳng buồn mặc áo mưa, cứ thế "lái thêm trăm cây số nữa" để rồi mặc cho gió lùa vào làm khô quần áo. Sự lạc quan ấy không phải là sự thiếu hiểu biết về cái chết, mà là một bản lĩnh can trường đã được tôi luyện qua lửa đạn.

Đường Trường Sơn không chỉ có bom đạn, mà còn có tình người ấm áp. Những "tiểu đội xe không kính" thường đi theo đoàn. Khi gặp nhau trên những cung đường tạm dừng, qua những khung cửa kính đã vỡ nát, họ chẳng cần xuống xe, chỉ cần "bắt tay qua cửa kính vỡ rồi" là đủ để truyền cho nhau hơi ấm và sức mạnh.

Những bữa cơm vội vã bên bếp Hoàng Cầm, những giấc ngủ chập chờn trên võng mắc chông chênh giữa rừng già, tất cả đã gắn kết họ thành một gia đình. Họ coi nhau như anh em ruột thịt, cùng chia nhau nắm cơm, điếu thuốc, cùng lo lắng khi đồng đội chưa về sau một đợt bom oanh tạc. "Gia đình ấy" đã tạo nên sức mạnh để họ vượt qua nỗi sợ hãi cái chết đang rình rập trong từng bụi cây, hẻm đá.

Địch đánh phá ngày đêm để cắt đứt mạch máu giao thông. Chúng thả bom phá đường, bom từ trường để ngăn chặn xe qua. Để tránh máy bay địch, những người lính thường phải "chạy đêm", không dám bật đèn pha. Trong bóng tối mênh mông của đại ngàn, họ lái xe bằng cảm giác, bằng ánh sáng mờ ảo của các "cột mốc sống" (những cô gái thanh niên xung phong đứng làm tiêu giữa làn bom).

Và khi tất cả những phụ tùng thiết yếu của chiếc xe bị phá hủy, từ kính, đèn đến mui xe, thì có một thứ động cơ đặc biệt vẫn vận hành một cách bền bỉ: Đó chính là Trái Tim.

Câu thơ kết thúc bài thơ về tiểu đội xe không kính đã đúc kết toàn bộ chân lý của cuộc chiến:

“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước

Chỉ cần trong xe có một trái tim”.

Chiếc xe có thể hỏng hóc, nhưng người lái xe thì không thể gục ngã. Trái tim yêu nước, trái tim khao khát hòa bình và thống nhất chính là "nhiên liệu" vĩnh cửu đưa những chuyến xe chở vũ khí, lương thực cập bến an toàn, chi viện cho miền Nam ruột thịt.

Những người lính lái xe Trường Sơn năm xưa, nhiều người đã nằm lại dưới tán rừng già, nhiều người trở về với những vết thương trên cơ thể. Thế nhưng, nụ cười của họ – cái "nụ cười át tiếng bom" – đã trở thành một biểu tượng của vẻ đẹp tâm hồn Việt Nam.

Họ đã chứng minh cho thế giới thấy rằng: Vũ khí hiện đại nhất cũng không thể thắng được ý chí của con người. Những tiểu đội xe không kính đã đi vào lịch sử không chỉ như một lực lượng vận tải anh hùng, mà còn như một thế hệ thanh niên lãng mạn, yêu đời và đầy bản lĩnh.

Ngày nay, khi đi trên con đường Hồ Chí Minh hiện đại, phẳng lì, chúng ta vẫn như nghe thấy tiếng động cơ gầm vang và tiếng cười ha ha của những chàng trai trẻ năm nào. Họ đã viết nên một trang sử vàng bằng những chiếc xe không kính, để ngày hôm nay, đất nước được nhìn bầu trời qua những lăng kính của hòa bình và tự do.