PHẠM NGỌC THẠCH NGƯỜI THẦY THUỐC PHỤNG SỰ CÁCH MẠNG

Phạm Ngọc Thạch (2/5/1909 - 7/11/1968), sinh ra trong một gia đình trí thức yêu nước ở Bình Định. Cha ông là nhà giáo Phạm Ngọc Thọ, mẹ ông thuộc dòng dõi hoàng tộc ở Huế. Ông học tiểu học ở Phan Thiết và Thanh Hóa, sau ra học trung học ở trường Albert Sarraut - trường Bưởi (Hà Nội). Năm 1928, ông vào học trường Y khoa Đông Dương. Sau đó sang Pháp học tiếp và bảo vệ luận án tiến sĩ y khoa năm 1934. Do học giỏi, ông được cử làm trợ lý tại Đại học Y khoa Paris, chuyên ngành lao phổi, đồng thời làm trợ lý ở bệnh viện Laennec. Tại Pháp, ông được thăng chức Giám đốc Bệnh viện Lao vùng núi phía Đông nước Pháp, đồng thời là bác sĩ chuyên khoa tại Viện Điều dưỡng Haute Ville. Với vị thế của một bác sĩ đầu ngành về bệnh lao ở Pháp, Phạm Ngọc Thạch hoàn toàn có thể ở lại Pháp để phát triển sự nghiệp cùng các đồng nghiệp và giới y khoa quốc tế, nhưng ông luôn đau đáu với thực trạng vệ sinh y tế và tình hình sức khỏe của đồng bào mình. Vì vậy, ông đã từ bỏ hào quang danh giá nhiều người mong ước, lựa chọn con đường trở về quê hương, đem tài năng và nhiệt huyết của mình phục vụ công cuộc chăm sóc sức khỏe cho đồng bào. Với hoài bão cháy bỏng đó, vào năm 1936, thầy thuốc trẻ Phạm Ngọc Thạch lên đường trở về nước.

Về đến Sài Gòn, ông mở phòng mạch ở số nhà 202, đường Chasseloup - Laubat, với đăng ký định danh hành chính là: Phạm Ngọc Thạch, docteur, Tél 21.376 . Bệnh nhân lao đến khám ở phòng mạch của ông, ngoài một số ít viên chức và người thị thành, đa số là người nghèo. Với tấm lòng thương người như thể thương thân, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã phát tâm chữa bệnh miễn phí cho họ, thậm chí còn giúp đỡ bệnh nhân nặng trong việc đi lại, ăn ở. Người dân gọi ông là “Người thầy thuốc của dân, người thầy thuốc có tấm lòng của Bồ tát” .Năm 1936, ông trở thành hội viên duy nhất ở Đông Dương trong Hội nghiên cứu bệnh lao tại Pháp. Đây là sự ghi nhận của Hội nghiên cứu bệnh lao và giới y khoa của Pháp.

Thời bấy giờ, một bác sĩ người Việt Nam có bằng tiến sĩ ở Pháp luôn là lựa chọn đắt giá của các cơ sở y tế công do chính quyền thuộc địa lập ra, hoặc nếu mở phòng mạch riêng, những người như bác sĩ Phạm Ngọc Thạch sẽ có một cuộc sống dư giả về kinh tế và được trọng vọng trong giới y khoa cũng như toàn xã hội. Nhưng ông lại một lần nữa không chọn vinh hoa phú quý, mà quyết tâm đi theo cách mạng, phụng sự cho công cuộc giải phóng dân tộc và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Bởi hơn ai hết, ông luôn đau đáu một suy nghĩ: trong khi nhân dân ta tiếp tục bị thực dân Pháp bóc lột tàn nhẫn, thiếu những điều kiện tối thiểu để sống khỏe mạnh thì việc chăm sóc sức khỏe cho họ vẫn chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề. Bởi tự do là gốc rễ và điều kiện cơ bản nhất góp phần tạo nên một cơ thể khỏe mạnh và tinh thần thoải mái. Vì vậy, ông quyết định phải tìm hiểu và đi theo cách mạng, làm cách mạng. Đó là con đường cơ bản nhất, đúng đắn nhất, thiết thực nhất để cứu giúp những bệnh nhân nói riêng và nhân dân nói chung.

Không chỉ là một người thầy thuốc thương dân, gần dân, Phạm Ngọc Thạch còn được nhớ tới với hình ảnh một trí thức Tây học yêu nước, có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Trong những năm 1936-1939, Phạm Ngọc Thạch tham gia phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ ở Sài Gòn. Sau khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, ông được Đảng phân công hoạt động trong phong trào bất hợp pháp và bán hợp pháp của thợ thuyền Sài Gòn, trở thành Ủy viên Tổng Công hội bí mật Sài Gòn - Chợ Lớn. Tháng 3-1945, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được kết nạp vào Đảng Cộng sản và được Xứ ủy Nam Kỳ giao trọng trách thành lập một tổ chức thanh niên, làm chỗ dựa cho cuộc đấu tranh cách mạng.

Cuối tháng 3-1945, Ida - một sĩ quan Nhật Bản, Quyền Tổng trưởng Thanh niên - Thể thao Đông Dương đã đề nghị bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đứng ra thành lập một tổ chức thanh niên với ý định sử dụng thanh niên Việt Nam trong việc đối phó với Đồng Minh ở Đông Dương. Phạm Ngọc Thạch đã từng phụ trách khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho Ida. Chính vì vậy, từ chỗ mang ơn người thầy thuốc, Ida trở thành bạn của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Ida ngỏ ý để cho bác sĩ Phạm Ngọc Thạch toàn quyền quyết định về tổ chức, tên gọi, tôn chỉ, nội dung hoạt động của tổ chức thanh niên.

Trước lời đề nghị đó, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã xin ý kiến Xứ ủy Nam Kỳ. Xứ ủy đã chỉ đạo thành lập Thanh niên Tiền Phong, một tổ chức công khai (theo đề nghị của Nhật) để qua đó đoàn kết, tập hợp lực lượng cho phong trào cách mạng. Giáo sư Trần Văn Giàu kể lại: “Thạch không muốn diễn cái trò nguy hiểm này, nhưng Hà Huy Giáp, tôi và lãnh đạo xứ cho rằng có thể và cần phải nắm cơ hội để gây một phong trào thanh niên công khai, rộng lớn, đẩy nhanh cuộc vận động cách mạng tới trước” . Sau khi xin ý kiến của Xứ ủy Nam Kỳ, vào tháng 5-1945, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, luật sư Thái Văn Lung, bác sĩ Nguyễn Văn Thủ và sinh viên Huỳnh Văn Tiểng đã thành lập một tổ chức mang tên Thanh niên Tiền phong . “Người ta nhắc lại rằng ông Thạch là người sáng lập tổ chức Thanh niên ở Nam Kỳ” .

Ngày 1-6-1945, Thanh niên Tiền phong chính thức ra mắt nhân dân Sài Gòn và Nam Kỳ. Về hình thức, Thanh niên Tiền phong lấy Sở Thanh niên và Thể thao Nam Kỳ làm cơ sở pháp lý, hoạt động theo mô hình của tổ chức Hướng đạo Việt Nam và Tổng hội Sinh viên Đông Dương. Về nguyên tắc hoạt động, Thanh niên Tiền phong phục tùng sự lãnh đạo của Đảng, lấy công đoàn và thanh niên tích cực làm nòng cốt . Thanh niên Tiền phong được tổ chức theo địa bàn hành chính, chia thành 4 cấp: trung ương, tỉnh (thành), huyện (quận), xã (phường). Hội đồng quản trị gồm 21 người là những người yêu nước, cảm tình Đảng và đảng viên cộng sản. Một Chi bộ Đảng Cộng sản được thành lập, Bí thư là Phạm Ngọc Thạch. Lúc bấy giờ, theo cách của Mặt trận Việt Minh tập hợp và tổ chức quần chúng, Thanh niên Tiền phong đã được tổ chức thành các đoàn thể: Thanh niên Tiền phong, Phụ nữ Tiền phong, Phụ lão Tiền phong, Thiếu nhi Tiền phong, Thanh niên Tiền phong Ban xí nghiệp… Để phát triển lực lượng, Xứ ủy Nam Kỳ và Thanh niên Tiền phong đưa Tổng Công hội vào làm nòng cốt, thành lập Thanh niên Tiền phong Ban xí nghiệp.

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đãcùng với Ban Lãnh đạo tổ chức cho Thanh niên Tiền phong chuẩn bị mọi mặt cho khởi nghĩa, hướng vào 04 nhiệm vụ chính: Tổ chức các hoạt động xã hội; huấn luyện chính trị; huấn luyện quân sự; mít tinh, tuần hành, rải truyền đơn. Hoạt động của Thanh niên Tiền phong không chỉ tỏ rõ tính cách mạng của tổ chức này mà còn chiếm được cảm tình lớn của đồng bào Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ. Vì thế Thanh niên Tiền phong trở thành một phong trào xã hội gồm nhiều đối tượng tham gia, không phân biệt chính trị, dân tộc, tôn giáo. Thanh niên Tiền phong nhanh chóng phát triển từ Sài Gòn ra khắp Nam Kỳ. Theo đánh giá của Philippe Devillers (1952), “Phong trào thanh niên tạo nên một sự khuếch trương rộng lớn, nhất là ở Nam Kỳ - nơi mà phong trào này được sự lãnh đạo của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch. Họ được gọi là Thanh niên Tiền phong” . Hàng vạn tín đồ của các giáo phái và rất đông trí thức, nhân sĩ, công chức, người của Dinh Khâm Sai cũng tham gia vào Thanh niên Tiền phong. Đến tháng 8-1945, toàn Nam Kỳ có khoảng hơn 1 triệu đoàn viên Thanh niên Tiền phong, thành phố Sài Gòn-Chợ Lớn có 200.000 đoàn viên.

Ngày 5-7-1945, Thanh niên Tiền phong tổ chức lễ tuyên thệ lần thứ nhất tại Vườn Ông Thượng (Sài Gòn). Tại đây, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã đọc diễn văn hiệu triệu đến toàn thể đoàn viên: “Ngày nay, chúng ta được hân hạnh, dưới bóng ngọn cờ Thanh niên Tiền phong giữa trời xanh, dưới mắt chứng kiến của quốc dân đồng bào đông đảo, quỳ để tuyên thệ: Tôi luôn hết lòng hy sinh cho tổ quốc, Tôi luôn luôn theo luật lệ danh dự Thanh niên Tiền phong”. Kết thúc bài diễn văn, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch kêu gọi toàn thể quốc dân tham gia vào cuộc tranh đấu, kiến thiết nền độc lập cho nước nhà: “… Anh em hãy gia nhập hàng ngũ Thanh niên Tiền phong, để đáp lại lời di chúc của mấy nhà chí sĩ cách mạng xưa để giải phóng dân tộc ta, để chống lại hết thảy đế quốc thực dân, mà kiến thiết nền độc lập của nước Việt Nam”.

Ngày 19-8-1945, Thanh niên Tiền phong tổ chức lễ tuyên thệ lần thứ hai ở Vườn Ông Thượng (Sài Gòn), thu hút hàng vạn người tham gia. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã phân tích tình hình thế giới, và kêu gọi thanh niên Việt Nam phải noi gương các anh hùng đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Từ trong đám đông có người hô lớn “Hoan hô Việt Minh”, tức thì cả rừng người hưởng ứng “Hoan hô Việt Minh, Thanh niên Tiền phong ủng hộ Việt Minh”. Sau đó, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đọc ba lời thề của Thanh niên Tiền phong:

Một, chúng tôi xin thề: Trung thành với Tổ quốc! Xin thề!

Hai, chúng tôi xin thề: Trung thành với Nhân dân! Xin thề!

Ba, chúng tôi xin thề: Giữ gìn phẩm chất cao đẹp! Xin thề!

Bài diễn thuyết của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã khích lệ tinh thần của đoàn viên Thanh niên Tiền phong và quần chúng nhân dân hăng hái tham gia vào phong trào cách mạng, chuẩn bị những điều kiện cần thiết, trở thành lực lượng nòng cốt trong cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.