Phạm Ngũ Lão (1255–1320) – Danh tướng kiệt xuất góp công ba lần đánh bại quân Nguyên Mông

Phạm Ngũ Lão sinh năm 1255 tại làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình bình dân, ông sớm nổi tiếng thông minh, ham học và đặc biệt yêu thích binh pháp. Tương truyền, khi đang ngồi đan sọt bên đường nhưng mải suy nghĩ việc quân, ông không hề hay biết đoàn quân của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đi ngang qua. Ngay cả khi ngọn giáo đâm vào đùi đến chảy máu, ông vẫn không hề động đậy. Nhận thấy đây là người có ý chí phi thường, Trần Quốc Tuấn đã đưa ông về dưới trướng, trực tiếp bồi dưỡng và đào tạo trở thành một danh tướng của triều Trần.

Trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, Phạm Ngũ Lão luôn là vị tướng tiên phong trên chiến trường. Ông cùng Hưng Đạo Đại Vương và các danh tướng triều Trần tham gia nhiều trận đánh lớn, góp phần quan trọng vào những chiến thắng vang dội của quân dân Đại Việt trước đội quân xâm lược hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ. Với tài năng quân sự xuất sắc, ông nhiều lần chỉ huy quân đội đánh tan các đạo quân Nguyên, bảo vệ vững chắc nền độc lập của đất nước.

Không chỉ là một vị tướng tài ba, Phạm Ngũ Lão còn là một nhà thơ nổi tiếng. Tác phẩm "Thuật hoài" của ông được xem là một kiệt tác văn học thời Trần, thể hiện chí làm trai và khát vọng cống hiến cho non sông. Hai câu thơ:

"Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu."

đã trở thành biểu tượng cho lý tưởng sống cao đẹp của biết bao thế hệ người Việt Nam.

Nhờ những công lao to lớn trong sự nghiệp bảo vệ đất nước, Phạm Ngũ Lão được triều đình phong đến chức Điện súy Thượng tướng quân, trở thành một trong những vị tướng có địa vị cao nhất dưới triều Trần. Ông cũng là người được vua và Hưng Đạo Đại Vương đặc biệt tin cậy, nhiều lần giao trọng trách chỉ huy quân đội trong các chiến dịch lớn.

Năm 1320, Phạm Ngũ Lão qua đời, hưởng thọ 65 tuổi. Sự ra đi của ông là tổn thất lớn đối với triều Trần và đất nước. Với tài năng quân sự kiệt xuất, lòng trung quân ái quốc và tinh thần tận tụy vì dân vì nước, Phạm Ngũ Lão được hậu thế tôn vinh là một trong những danh tướng vĩ đại nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam. Tên tuổi của ông mãi mãi gắn liền với thời kỳ huy hoàng của triều Trần và những chiến thắng oanh liệt trước quân Nguyên Mông, trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng cống hiến cho Tổ quốc.