PHẠM VĂN NGHỊ
Phạm Văn Nghị (1805 – 1886), hiệu Nghĩa Trai, quê ở xã Tam Quang, huyện Đại An, tỉnh Nam Định (nay là xã Tam Đăng, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định), nên cũng có tên hiệu là Tam Đăng Phạm Văn Nghị
Phạm Văn Nghị (1805 – 1886), hiệu Nghĩa Trai, quê ở xã Tam Quang, huyện Đại An, tỉnh Nam Định (nay là xã Tam Đăng, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định), nên cũng có tên hiệu là Tam Đăng Phạm Văn Nghị.
Năm Bính Dần (1826), ông đỗ tú tài, đến năm 1837 đỗ cử nhân, năm sau 1838 đỗ Hoàng giáp, được bổ vào làm Tu soạn Viện Hàn lâm rồi ra làm Tri phủ Lý Nhân... Từ năm 1846, ông cáo bệnh, về quê và dạy học. Năm 1857, ông làm Đốc học Nam Định. Năm 1858, khi Pháp đánh chiếm Sơn Trà (Đà Nẵng) ông dâng sớ lên vua Tự Đức, lập đội quân nghĩa dũng đi kháng chiến chống Pháp. “Trà sơn kháng sớ” của ông đã có tiếng vang lớn trong giới sĩ phu và dân chúng lúc bấy giờ. Ông được vua Tự Đức ban thưởng và khuyên ông bãi binh. Ông trở về cương vị Đốc học Nam Định nhưng vẫn lưu tâm tổ chức nghĩa quân kháng chiến. Ông nhiệt tâm lo nước thương dân, trên cương vị nào cũng hết sức làm tròn nhiệm vụ. Ngày 10-12-1873 (âm lịch), ông chỉ huy đánh Pháp ở Độc Bộ, ngày 27-12 (âm lịch), lập căn cứ ở núi An Hoà chống Pháp, giữ các huyện Ý Yên, Phong Doanh. Sau khi đã làm hết sức mình mà không đạt được mục tiêu trong cuộc kháng chiến, có lúc ông bị triều đình bãi chức, cuối cùng ông từ quan, về “động Hoa Lư” (Ninh Bình) ở ẩn cho đến lúc cuối đời. Năm 1884, ông mất vì già yếu, được vua Tự Đức chuẩn cho khôi phục nguyên chức hàm cũ là Thị độc Học sĩ. Ông để lại một số tác phẩm: Nghĩa Trai thi văn tập, Tùng Viên văn tập, Hoa động đồ trung thập vịnh …chứa chan tinh thần yêu nước, thương dân, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam thời cận đại.
Tên ông được đặt cho nhiều đường phố tại Việt Nam. Tại thành phố Đà Nẵng, tên đường Phạm Văn Nghị được đặt năm 1998. Đường dài 650m, rộng 6m, nối đường Phan Thanh đến đường Nguyễn Tri Phương, quận Thanh Khê.
