Phan Đình Phùng – Thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Hương Khê trong phong trào Cần Vương

Phan Đình Phùng (1847–1895) là một trong những nhà yêu nước tiêu biểu cuối thế kỷ XIX, lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Hương Khê – cuộc khởi nghĩa lớn nhất và kéo dài nhất trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp. Ông sinh tại làng Đông Thái, huyện La Sơn (nay thuộc huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh), trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Năm 1877, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ và được triều đình nhà Nguyễn bổ nhiệm nhiều chức vụ quan trọng. Với tính cách cương trực, thanh liêm, ông nhiều lần đấu tranh chống tham nhũng và bảo vệ lẽ phải. Sau biến cố phế lập vua năm 1883, ông bị cách chức và trở về quê.

Năm 1885, sau khi vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân đứng lên chống Pháp, Phan Đình Phùng hưởng ứng và được giao trọng trách lãnh đạo phong trào Cần Vương ở khu vực Bắc Trung Kỳ. Ông cùng cộng sự đắc lực là Cao Thắng xây dựng căn cứ tại vùng rừng núi Hương Khê (Hà Tĩnh), tổ chức nghĩa quân thành 15 quân thứ, rèn luyện lực lượng, tích trữ lương thực và chế tạo vũ khí. Đặc biệt, dưới sự chỉ huy của Cao Thắng, nghĩa quân đã chế tạo được súng trường theo mẫu của Pháp, góp phần nâng cao sức chiến đấu.

Từ năm 1889 đến 1895, nghĩa quân Hương Khê liên tiếp mở nhiều trận đánh lớn, gây cho quân Pháp nhiều tổn thất và làm chậm quá trình bình định của chúng. Sau khi Cao Thắng hy sinh năm 1893, Phan Đình Phùng vẫn tiếp tục lãnh đạo cuộc khởi nghĩa trong điều kiện vô cùng khó khăn. Cuối năm 1895, ông lâm bệnh nặng và qua đời tại căn cứ kháng chiến. Sau sự hy sinh của ông, cuộc khởi nghĩa dần suy yếu và chấm dứt vào năm 1896.

Phan Đình Phùng được lịch sử ghi nhận là vị lãnh tụ kiên trung, bất khuất, có tài tổ chức và chỉ huy quân sự. Cuộc khởi nghĩa Hương Khê do ông lãnh đạo là đỉnh cao của phong trào Cần Vương, thể hiện mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX. Tấm gương của ông mãi là biểu tượng của lòng trung nghĩa, khí phách và tinh thần bất khuất trước ngoại xâm.