PHẦN MỘT Thanh niên xung phong tỉnh Bắc Kạn sự ra đời và trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống pháp 1950-1954

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nghe theo tiếng gọi của Đảng, của Bác Hồ, ngày 15/7/1950 lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) đã được thành lập, không ngừng phát triển lớn mạnh, chỉ trong một thời gian ngắn ở các địa phương từ Khu 5 trở ra đã tổ chức các đội TNXP công tác ở khu, tỉnh, thành, huyện, thị phục vụ công tác kháng chiến.

Cuối năm 1950 thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Bắc Kạn phối hợp với Ty Giao thông tổ chức thành lập các đơn vị TNXP của tỉnh, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, đảm bảo huyết mạch giao thông thông suốt trên tuyến Quốc lộ số 3. Từ Be Le giáp Cao Bằng đến cầu Ồ Gà huyện Chợ Mới, hơn 130 km, với 9 cây cầu, 2 bến phà, địch phá ta làm lại. Khi đó Quốc lộ 3 là huyết mạch giao thông, con đường tiếp tế vận chuyển hàng hóa chiến lược viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa anh em, qua Trung Quốc chi viện cho các mặt trận Trung du, Tây Bắc, Điện Biên… Có hơn 1.000 thanh niên con em các dân tộc tuổi đời từ 16 đến 20, tình nguyện ra nhập lực lượng TNXP ở các đơn vị, gồm có:

+ C201 thành lập cuối năm 1950 có hơn 150 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, bảo đảm huyết mạch giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, cầu Nà Cù, xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, xây dựng khu ATK Chợ Đồn.

+ C202 thành lập năm 1951 có gần 140 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, bảo đảm huyết mạch giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, cầu, ngầm Nà Phặc, huyện Ngân Sơn…

+ C203 thành lập năm 1951 có hơn 50 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, bảo đảm huyết mạch giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, cầu Nà Hoan, Phủ Thông, cầu phà Bắc Kạn.

+ C204 thành lập năm 1951 có hơn 100 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, bảo đảm giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, Nam Đèo Giàng, đỉnh Đèo Giàng…

+ C205 thành lập năm 1951 có hơn 130 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa cầu, đường, bảo đảm giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, bến phà Bắc Kạn, bbến phà Chợ Mới, Đèo Giàng…

+ C206 thành lập năm 1952 có hơn 250 đội viên, làm nhiệm vụ bốc xếp quân trang, lương thực và vũ khí, sửa chữa đường, bảo đảm huyết mạch giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, Bó Lếch, Lãng Ngâm, mở đường tránh Bản Hùa – Khe Lắc – Mỹ vi, mở đường 1B Võ Nhai – Lạng Sơn, sửa đường Hà Đông, đường Tây Bắc.

+ C207 thành lập năm 1952 có hơn 100 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa đường, bảo đảm huyết mạch giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, Nam Đèo Giàng, vận chuyển cất giấu vũ khí, phương tiện vận tải ở Bó Lếch, Lãng Ngâm, huyện Ngân Sơn…

+ C208 thành lập năm 1951 có hơn 130 đội viên, làm nhiệm vụ sửa chữa bảo đảm giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, Bành Trạch – Chợ Rã, cầu phà Bắc Kạn…

Trong thực thi nhiệm vụ các công việc hết sức khó khăn, gian khổ, đòi hỏi tinh thần dũng cảm hy sinh của nam, nữ TNXP, như san lấp hố bom, phá các loại bom nổ chậm, xuống suối lấy đá, vào rừng lấy gỗ, làm cầu, ngầm cho xe qua, mở đường tránh, bảo đảm giao thông thông suốt… trong điều kiện địch đánh phá suốt ngày đêm… Trong thời gian quân ta mở chiến dịch, mỗi trọng điểm giao thông quan trọng trên Quốc lộ 3, địch dùng máy bay bắn phá, máy bay oanh tạc B26[i] sử dụng các loại bom nặng từ 250 – 500 kg ném liên tục xuống các đoạn đường, cầu trọng điểm, các khúc cua hiểm frở nhất để ngăn chặn sự chi viện cho chiến trường của quân ta. Trong đó có trọng điểm Bắc Đèo Giàng, nơi có thời gian chỉ trong 5 ngày địch ném xuống gần 100 quả bom hạng nặng và cho máy bay trinh sát lao sát ngọn cây tìm lán trại của TNXP và dân công hỏa tuyến.

Các Đội TNXP sau khi thành lập được Tỉnh đoàn và Ty Giao thông chỉ đạo hoạt động, đặc biệt là chỉ đạo các đơn vị chốt giữ các trọng điểm như: Đèo Giàng; Km 18 Lãng Ngâm; ngầm, cầu Nà Phặc; cầu Nà Hoan; cầu, ngầm Nà Cù; ngầm, phà Bắc Kạn; cầu đường Km 62; ngầm, phà Chợ Mới… Trong 2 năm 1951-1952 do địch phá và thiên tai, các cầu, đoạn đường quanh co, ta luy dựng đứng, bị hư hỏng nặng. Các đơn vị TNXP phải làm việc suốt ngày đêm, có điểm trong hơn một tuần lễ mới thông xe trong tiếng reo hò của bộ đội và dân công hỏa tuyến đang vận chuyển hàng ra tuyền tuyến phục vụ cho chiến dịch Biên Giới, chiến dịch Điện Biên Phủ.

Để động viên tinh thần lực lượng TNXP làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông trên tuyến Quốc lộ 3, ngày 28 tháng 3 năm 1951, trên đường đi công tác Bác Hồ đã đến thăm Liên Phân đội TNXP 312 tại Nà Tu, xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông đang làm nhiệm vụ sửa chữa cầu Nà Cù, bảo đảm giao thông. Sau khi hỏi thăm Bác ân cần nhắc nhở toàn thể cán bộ đội viên phải có kế hoạch làm việc, tổ chức tốt đợt thi đua để nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ và Bác đã tặng Liên Phân đội TNXP 312 bốn câu thơ:

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên”

Từ sau khi được Bác Hồ đến thăm, Liên Phân đội 312 nói riêng và các Liên Phân đội TNXP đang thực hiện nhiệm vụ trên toàn tuyến Quốc lộ 3 đã dấy lên phong trào thi đua sôi nổi, cán bộ, đội viên ngày đêm vật lộn với mưa lũ, không sợ hiểm nguy, chiến đấu với máy bay địch bảo vệ cầu, giữ vững mạch máu giao thông thông suốt phục vụ chiến khu Việt Bắc, các chiến dịch Tây Bắc, Điện Biên Phủ. Điển hình có các đơn vị: C201; C203; C205; C206; C207; C208… Đặc biệt đơn vị C205 tháng 10 năm 1951 đã được Hồ Chủ tịch gửi thư khen ngợi công tác đảm bảo giao thông. Cùng với tập thể có nhiều cán bộ, đội viên TNXP tiêu biểu. Đó là các đồng chí Hà Văn Tung, Nguyễn Duy Thạc, Vương Đức Y, Lương Văn Tinh, Nguyễn Khánh, lê Xuân, Hà Nhân Thăng[ii], Đinh Công Hòa, Lê Viết Phụng… đã làm nhiệm vụ quên mình nêu gương sáng cho cán bộ, đội viên TNXP các đơn vị noi theo.

Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh Bắc Kạn Nguyễn Văn Thanh trình bày tham luận tại Hội nghị Giao lưu Truyền thống
“70 năm (15/7/1950-15/7/2020 TNXP Chiến khu Việt Bắc, cống hiến và trưởng thành” ngày 05/6/2020

Trong khi làm nhiệm vụ đối mặt với bom đạn của kẻ thù có 08 đội viên TNXP đã anh dũng hy sinh, đó là các liệt sỹ:

1. Lộc Văn Giai, xã Phong Lưu, huyện Bạch Thông, thuộc đơn vị C203, hy, sinh tháng 12 năm 1952, tại cầu Nà Hoan, ở tuổi 24.

Những gương anh dũng hy sinh, sự cống hiến của lực lượng TNXP tỉnh Bắc Kạn trong kháng chiến chống thực dân Pháp góp phần vào chiến thắng của chiến dịch Trung du, Tây Bắc, Thượng Lào, mà đỉnh cao là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu, quân đội Pháp – một cường quốc – đã phải cúi đầu xin hàng rút về nước.