Phan Ngọc Hiển

Có một ngọn đèn biển còn lung linh mãi ở cuối trời Phương Nam, nơi ấy lấp lánh tâm hồn Cộng sản của một nhà giáo yêu nước, nhà báo cách mạng. Cuộc đời của ông trông như hòn ngọc cốt, sáng như vầng hiển dương giữa lòng đồng bào, đồng chí, ấy chính là thầy giáo – chiến sĩ Phan Ngọc Hiển. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai năm 1940, một dấu mốc sáng chói trong phong trào yêu nước tại Nam Bộ.

Phan Ngọc Hiển sinh năm 1910 và mất năm 1941, sống ở phường Thới Bình, Thành Phố Cần Thơ (nay là phường Ninh Kiều, Cần Thơ), người là nhà báo, nhà giáo, nhà văn và chí sĩ yêu nước Việt Nam thời Pháp thuộc. Ông hy sinh khi mới 31 tuổi, sau khi lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai tại Cà Mau, một bộ phận của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ chống chính quyền thực dân Pháp nổ ra năm 1940. Cha ông là Phan Văn Vinh một nhà nho yêu nước, mất sớm, mẹ là bà Trương Thị Cư, lần lượt bán hết đất để nuôi con. Nhưng cảnh tan cha chưa nguôi, thì cậu bé Ngọc Hiển đã phải khóc mẹ qua đời. Khi ấy Phan Ngọc Hiển chỉ mới 10 tuổi, được ông Trương Quang Đẩu nhận nuôi và cố gắng cho Phan Ngọc Hiển được đi học bởi ông cho rằng: “Thằng này sau này ắt làm nên” Được cậu tận tình giúp đỡ, chị ruột mến yêu, chăm sóc, đường học vấn của Hiển rất thành đạt: Sau khi đỗ Thành chung trường Collège - Phan Thanh Giản (nay là trường PTTH chuyên ban Châu Văn Liêm) - Cần Thơ, Hiển được học bổng vào học và sau ba năm đã đỗ tốt nghiệp trường Sư phạm (Normal) Sài Gòn. Những năm tháng sống ở Sài Gòn, Hiển chứng kiến được cảnh người dân bị áp bức, cuộc sống khốn khó vô cùng. Vốn được hun đúc tinh thần dân tộc từ người cha yêu nước, Phan Ngọc Hiển tập họp bạn học cùng chí hướng, tổ chức bãi khóa. Vì Phan Ngọc Hiển tích cực tham gia vào bãi khóa nên bị đuổi học khoảng một năm. Ít lâu sau, trường gọi anh trở lại. Tuy bị gián đoạn, nhưng vốn học giỏi và cố gắng, anh

đã đuổi kịp bạn bè và thi đỗ tốt nghiệp ra trường. Địch cho anh là "phần tử xấu, chống đối nhà cầm quyền", không cho anh dạy học ở thành thị mà "đày" xuống dạy học ở Rạch Gốc - xã Tân An, một vùng nông thôn hẻo lánh xa xôi gần mũi Cà Mau, thuộc tỉnh Bạc Liêu cũ (nay là tỉnh Cà Mau). Bọn thực dân những tưởng đưa Phan Ngọc Hiển xuống mũi Cà Mau hẻo lánh sẽ lung lạc được ý chí của chàng trai này, nhưng chúng đâu ngờ đây chính là mảnh đất tốt lành để Hiển gieo mầm cách mạng, truyền bá tư tưởng yêu nước.

Đầu năm 1936, giáo Hiển vinh dự được kết nạp vào Đảng, hoạt động viết báo công khai. Giữa năm 1940, đồng chí được phân công ra hoạt động tại Hòn Khoai. Thời điểm quyết định đã đến. Phan Ngọc Hiển nhận lệnh khởi nghĩa và lãnh đạo lực lượng cách mạng giành thắng lợi ban đầu, tiêu diệt tên xếp đảo Ô-li-vi-ê và thu toàn bộ vũ khí. Theo kế hoạch, ông tiếp tục đưa quân tiến về Rạch Gốc để phối hợp với lực lượng du kích xã Tân Hưng Tây, nhưng vì không liên lạc được, ông chủ động chỉ huy nghĩa quân tấn công đồn Kiểm Lâm Đốc và tổ chức bảo vệ nhân dân trước sự phản kích của địch.

Ngày 16-12, quân Pháp kéo đến khủng bố, còn Phan Ngọc Hiển dẫn quân vượt rừng tìm cách liên lạc với cấp trên. Sau gần một tuần hành quân trong vòng vây, kiệt sức vì thiếu lương thực, ông cùng đồng đội bị bắt tại bãi biển Khai Long. Các chiến sĩ bị tra tấn dã man, riêng giáo Hiển bị biệt giam.

Sáng 12-7-1941, thực dân Pháp xử bắn Phan Ngọc Hiển và 9 đồng đội tại Cà Mau. Trước họng súng kẻ thù, ông hiên ngang hô vang khẩu hiệu “Đả đảo đến quốc Pháp. Việt Nam độc lập muôn năm! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!” và lời kêu gọi nhân dân tiếp tục đấu tranh. Sự hy sinh của ông gây xúc động mạnh mẽ trong lòng đồng bào và trở thành biểu tượng bất khuất của tinh thần yêu nước.

Phan Ngọc Hiển ngã xuống ở tuổi đời 31, cuộc đời cách mạng và sự nghiệp cầm bút của ông tuy ngắn ngủi nhưng với gần 100 tác phẩm đầy khí phách của người làm báo, anh đã để lại cho đời sau nhiều tài sản quý giá. Lịch sử báo chí còn rạng ngời tên anh,

một nhà báo kiên cường chống thực dân. Tên anh một chiến sĩ cách mạng kiên trung, dám đứng lên đấu tranh dù biết rằng kết cục có thể là hy sinh. Điều đáng trân trọng nhất ở ông là sự chủ động, quyết đoán và tinh thần chiến đấu không lùi bước trước bất cứ khó khăn nào: từ việc lãnh đạo khởi nghĩa thắng lợi ban đầu, linh hoạt ứng phó khi mất liên lạc với các cánh quân khác, cho đến nỗ lực bảo vệ nhân dân giữa lúc địch phản công dữ dội. Sự kiên cường của ông còn thể hiện trong những ngày bị bắt: bị tra tấn dã man nhưng vẫn không khuất phục, và đến phút cuối đời vẫn giữ khí phách hiên ngang, hô vang khẩu hiệu đấu tranh như một lời trăng trối gửi lại cho thế hệ sau.

Tấm gương Phan Ngọc Hiển không chỉ là biểu tượng của lòng yêu nước mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người đối với Tổ quốc. Tinh thần bất khuất ấy khiến chúng em, đặc biệt là thế hệ trẻ phải biết trân trọng độc lập, biết sống có mục tiêu, có lý tưởng và sẵn sàng cống hiến cho cộng đồng. Hy sinh của ông và đồng đội không chỉ là một trang sử bi thương, mà là ngọn lửa tiếp thêm sức mạnh để những thế hệ sau tiếp tục xây dựng và bảo vệ đất nước. Là một học sinh được học dưới mái trường mang tên THPT Phan Ngọc Hiển, em cảm thấy vô cùng tự hào và biết ơn. Mỗi khi bước qua cổng trường, nhìn thấy tên ông được khắc trang trọng, em như được nhắc nhở về một con người đã dâng hiến trọn tuổi trẻ cho Tổ quốc. Điều đó khiến em ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm học tập, rèn luyện và sống xứng đáng với tên gọi thiêng liêng của trường. Em cảm nhận rõ rằng mình không chỉ học kiến thức, mà còn học cả tấm gương về lòng dũng cảm, sự kiên định và tinh thần vượt khó của ông. Chính câu chuyện về cuộc đời và sự hy sinh của Phan Ngọc Hiển đã trở thành nguồn cảm hứng giúp em cố gắng nhiều hơn, biết trân trọng hòa bình và nuôi dưỡng lý tưởng sống đẹp, sống có ích cho xã hội.