Phan Văn Thậm

Đại tá Phan Văn Thậm, tức ông Tư Định (86 tuổi, ở xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre), nguyên Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bến Tre – nhân chứng lịch sử trong phong trào Đồng khởi nhớ lại, năm 1958, ông được tổ chức phân công tham gia nội tuyến, hoạt động trong lòng địch, học tập cách sử dụng vụ khí, nắm tình hình nội bộ, âm mưu, thủ đoạn của địch báo ra bên ngoài để bảo vệ cán bộ. Ngày 17/1/1960, được sự chỉ đạo của cấp trên, ông tham gia phong trào Đồng khởi tại ấp Thanh Thủy (xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày), nhanh chóng chiếm đóng công sở, kêu gọi tiểu đội dân vệ đầu hàng, thu 12 khẩu súng.

Hồi tưởng lại giai đoạn hoạt động bí mật trong lòng địch, ông Phan Văn Thậm chia sẻ: “Nhiều đồng chí hoạt động rất khó khăn, phải bố trí phân tán ở các ấp, cài cắm làm nội tuyến trong hàng ngũ địch, nhưng vẫn hoạt động tích cực. Đây cũng là cơ sở vô cùng quan trọng để lãnh đạo nhân dân nổi dậy khi có điều kiện. Cơ sở nội tuyến nhận sự chỉ đạo thường xuyên của chi bộ, mọi hoạt động đều đảm bảo bí mật và an toàn”.Năm 1958, khi đang tham gia công tác đoàn thể ở địa phương, ông Phan Văn Thậm được người đứng đầu chi bộ xã Định Thủy giao nhiệm vụ làm nội tuyến, hoạt động trong lòng địch. Ông kể: Tình hình lúc này rất khó khăn, địch ra sức đàn áp, khủng bố khốc liệt phong trào cách mạng. Để tạo thế hợp pháp và che mắt địch, đồng chí bí thư chi bộ chỉ đạo một cơ sở nội tuyến của ta, với vỏ bọc phụ trách an ninh và quân sự trong bộ máy chính quyền địch ở, xã xua quân đến bắt tôi đi… quân dịch.

Trong sắc áo dân vệ xã, nhiệm vụ của ông Thậm lúc bấy giờ là học tập cách sử dụng vũ khí của địch, nắm tình hình nội bộ và âm mưu, thủ đoạn của địch để báo cáo về trên, tham gia bảo vệ cán bộ và phong trào cách mạng. “Nhưng quan trọng nhất, tôi được căn dặn là phải kiên nhẫn chờ đợi thời cơ, khi có điều kiện thuận lợi thì đứng lên lấy súng địch hỗ trợ khởi nghĩa, trở về với cách mạng, với nhân dân”, ông Thậm nói.

Điều khó khăn luôn đeo bám những chiến sĩ hoạt động nội tuyến như ông Thậm lúc bấy giờ là chung quanh lúc nào cũng có tai mắt của địch, chỉ cần một chút sơ hở là bị thủ tiêu ngay. Trong khi đó, do vị trí vỏ bọc hạn chế, ông Thậm chỉ có thể nắm được tình hình nội bộ địch tại địa phương chứ không thể biết nhiều hơn ở cấp cao hơn.

Ông Thậm hồi tưởng: Lúc ấy, tôi biết cán bộ, đảng viên và nhân dân xã đang rất nôn nóng chờ lệnh vùng dậy đánh đổ kẻ thù, vì chưa có chủ trương của cấp trên nên rút vào hoạt động bí mật để bảo toàn lực lượng.

Hội nghị 15 mở rộng của BCH TW Đảng vào tháng 1/1959 do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì đã xác định nhiệm vụ cho cách mạng miền Nam; chuyển sang cục diện mới: đó là chiến tranh trường kỳ giữa ta và địch, thắng lợi cuối cùng sẽ về ta; trong đó phải sử dụng bạo lực cách mạng từ đội quân chính trị và vũ trang, dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu. Quần chúng cách mạng đã vùng lên đấu tranh, tạo nên phong trào Đồng khởi từ Bến Tre đến trên khắp miền Nam, phá vỡ một mảng lớn chính quyền địch ở nông thôn, đẩy chính quyền Sài Gòn vào tình thế khủng hoảng, bị động về chiến lược, đồng thời góp phần làm phá sản các kế hoạch chiến tranh của đế quốc Mỹ.