Phan Văn Trị (2)

Cử nhân Phan Văn Trị.

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Phan Văn Trị.

Năm sinh: 1830 - Năm mất: 1910.

Quê quán: Bến Tre (Sống và mất tại Phong Điền, Cần Thơ).

Vũ khí: Ngòi bút (Thơ ca yêu nước).

Câu nói/Thơ: "Thà đui mà giữ đạo nhà / Còn hơn có mắt ông cha không thờ".

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ

BÚT CHIẾN VỚI KẺ BÁN NƯỚC

Phan Văn Trị là một nhà thơ nổi tiếng, đỗ Cử nhân nhưng không ra làm quan vì chán ghét thời cuộc rối ren. Khi Pháp chiếm Nam Kỳ, ông về sống ẩn dật tại làng Nhơn Ái (nay thuộc Phong Điền, Cần Thơ), dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho dân.

Lúc bấy giờ, có Tôn Thọ Tường – một kẻ sĩ có tài nhưng ham vinh hoa, ra làm tay sai cho Pháp. Tôn Thọ Tường thường làm thơ ca ngợi sức mạnh của Pháp và khuyên các sĩ phu nên đầu hàng để được yên thân.

Phan Văn Trị vô cùng căm ghét thái độ hèn nhát ấy. Ông đã dùng ngòi bút sắc bén của mình để "khẩu chiến" với Tôn Thọ Tường. Cứ Tường làm một bài thơ xướng, Trị lại làm một bài thơ họa lại (đối lại) với lời lẽ đanh thép, mỉa mai, châm biếm sâu cay, vạch trần bộ mặt bán nước cầu vinh của Tường. Cuộc bút chiến này nổi tiếng khắp Nam Kỳ lục tỉnh, khiến Tôn Thọ Tường nhiều phen muối mặt, xấu hổ không nói nên lời.

Câu thơ nổi tiếng nhất của ông: "Thà đui mà giữ đạo nhà / Còn hơn có mắt ông cha không thờ" (Ý nói thà mù lòa mà giữ trọn đạo hiếu trung với nước, còn hơn sáng mắt mà đi làm tay sai, phản bội tổ tiên). Phan Văn Trị sống thanh bạch, nghèo khó nhưng được nhân dân Cần Thơ kính trọng như một vị thánh. Mộ của ông hiện nay nằm tại huyện Phong Điền, là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Phan Văn Trị là niềm tự hào của vùng đất Cần Thơ chúng ta. Ông chứng minh rằng: Yêu nước không nhất thiết phải cầm súng. Một ngòi bút chân chính cũng có sức mạnh như một đạo quân.

Là giáo viên trường Ngô Quyền, tôi thường dẫn học sinh đi thăm mộ cụ Phan. Tôi dạy các em rằng: Hãy dùng kiến thức và ngòi bút của mình để bảo vệ lẽ phải, phê phán cái xấu. Đó chính là cách kế thừa tinh thần của cụ Cử Trị trong thời đại mới.