Phía sau một bức ảnh đẹp là một cuộc đời không yên ả - Chiếc thuyền ngoài xa

Trong chuyến công tác chụp ảnh vùng biển, Phùng phát hiện một khung cảnh tuyệt đẹp và tin rằng mình đã có được tác phẩm nghệ thuật giá trị. Tuy nhiên, ngay sau khoảnh khắc ấy, anh chứng kiến cảnh bạo lực trong một gia đình hàng chài. Cùng với Đẩu, một người bạn làm chánh án tòa án huyện, Phùng tìm cách giúp người phụ nữ thoát khỏi cuộc hôn nhân đau khổ.

Điều bất ngờ là người đàn bà hàng chài từ chối bỏ chồng. Qua lời kể của chị, Phùng và Đẩu dần hiểu thêm về cuộc sống của một gia đình đông con, nghèo khó, quanh năm lênh đênh trên biển. Chị lo sợ rằng nếu không có người đàn ông cùng lao động, gia đình sẽ khó duy trì cuộc sống. Dù vậy, hoàn cảnh khó khăn không làm cho hành vi bạo lực của người chồng trở nên chính đáng.

Tác phẩm cho thấy một sự việc có thể rất rõ ràng khi nhìn từ bên ngoài, nhưng nguyên nhân và cách giải quyết lại phức tạp hơn nhiều. Nguyễn Minh Châu không phủ nhận vẻ đẹp của nghệ thuật, mà nhắc người nghệ sĩ phải nhìn sâu vào đời sống, nơi những con người phía sau khung hình có thể đang chịu đựng những khó khăn không dễ nhận ra.

Nhân vật Phùng, Đẩu và gia đình hàng chài đều là nhân vật hư cấu. Điểm nổi bật của tác phẩm không nằm ở một nguyên mẫu anh hùng lịch sử mà ở cách nhà văn đặt ra những vấn đề xã hội và đạo đức trong thời bình.