Ranh giới mong manh

Qua lời kể của bà Nguyễn Thị Thu – một nữ du kích từng tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972 – tôi càng hiểu rõ hơn sự khốc liệt của chiến tranh và tinh thần hy sinh của thế hệ cha anh.

Những ngày cuối tháng 10, khi Quảng Trị bắt đầu bước vào mùa mưa, những cơn mưa lớn trút xuống khiến nước sông Thạch Hãn dâng cao và chảy xiết. Mỗi khi nhìn dòng sông đục ngầu trong mùa mưa, bà Thu lại nhớ về những ngày tháng chiến tranh cách đây hơn nửa thế kỷ, khi bom đạn không ngừng trút xuống mảnh đất Thành cổ.

Mùa hè năm 1972 – thời điểm được gọi là “mùa hè đỏ lửa”, bà Thu khi đó mới tròn 17 tuổi. Ở độ tuổi còn rất trẻ, bà đã tham gia lực lượng du kích tại địa phương. Cũng vào thời gian ấy, bà quen biết và nên duyên với ông Nguyễn Câu – con trai của ông Nguyễn Con, một ngư dân làm nghề cào hến trên sông Thạch Hãn. Hai người mới chỉ làm lễ dạm ngõ đơn sơ, chưa kịp tổ chức đám cưới thì chiến tranh nổ ra. Sau đó ông Câu vào miền Nam chiến đấu, còn bà Thu ở lại quê nhà cùng cha chồng chèo đò giúp bộ đội vượt sông Thạch Hãn để tiếp cận Thành cổ Quảng Trị.

Bà Thu kể rằng lúc ấy hai người chưa kịp cưới nhưng đã xem nhau như vợ chồng. Bà tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng cha chồng dùng chiếc đò nhỏ làm phương tiện đưa các chiến sĩ vượt sông. Chiếc đò ấy đã trở thành phương tiện vô cùng quan trọng để bộ đội tiếp cận chiến trường.

Trong những ngày chiến dịch diễn ra ác liệt, từ trên bầu trời máy bay địch liên tục ném bom, bắn phá, còn dưới mặt đất là những trận chiến dữ dội. Ban ngày địch đánh phá rất dữ dội nên hầu hết những chuyến đò đều phải thực hiện vào ban đêm. Đêm tối bao trùm dòng sông, chỉ khi bom đạn lóe sáng mới có thể nhìn thấy gương mặt của nhau trong chốc lát.

Bà Thu nhớ lại rằng chiếc đò nhỏ mỗi ngày có thể chở khoảng mười chuyến, mỗi chuyến không quá mười chiến sĩ. Những người còn lại phải tự bơi qua sông để vào chiến trường. Hàng ngàn chiến sĩ trẻ tuổi, phần lớn chỉ khoảng 18 đến 20 tuổi, nhiều người là sinh viên từ các trường đại học ngoài Hà Nội, đã gác lại bút nghiên để lên đường chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Điều khiến bà Thu day dứt nhất chính là việc bà đã đưa rất nhiều chiến sĩ sang sông, nhưng số người quay trở về lại rất ít. Có những chiến sĩ bị thương nặng được bà đưa về bờ nhưng chưa kịp đến trạm quân y đã hy sinh. Trước khi ra đi, họ đau đớn gọi “mẹ ơi”, khiến bà vô cùng xót xa. Theo lời bà kể, trong hàng vạn chiến sĩ được bà chở qua sông năm ấy, sau này chỉ có hai người còn sống được bà đưa trở lại.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về 81 ngày đêm chiến đấu khốc liệt tại Thành cổ Quảng Trị vẫn luôn in đậm trong tâm trí bà. Dù hiện nay do di chứng bom đạn khiến trí nhớ của bà không còn được như trước, nhưng những âm thanh của chiến tranh, những gương mặt trẻ tuổi năm ấy vẫn không thể phai mờ.

Sau nhiều năm, một trong những người chiến sĩ từng được bà đưa đò năm xưa đã quay trở lại tìm bà. Đó là ông Phạm Hùng – một cựu chiến sĩ Thành cổ hiện sống tại Thái Nguyên. Sau khi xem một chương trình truyền hình nói về người đưa đò trên sông Thạch Hãn, ông đã nhớ lại hình ảnh người phụ nữ du kích và quyết tâm tìm lại bà. Cuộc gặp gỡ sau 46 năm khiến cả hai vô cùng xúc động.

Trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị hiện nay còn lưu giữ một bức ảnh nổi tiếng mang tên “Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ” do nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp vào năm 1972. Trong bức ảnh ấy, người chèo đò chính là ông Nguyễn Con – cha chồng của bà Thu, bên cạnh là bà Thu khi còn là nữ du kích trẻ tuổi.

Sau chiến tranh, đất nước thống nhất, bà Thu và ông Câu đã tổ chức đám cưới và có với nhau bốn người con. Hai vợ chồng nay đã ngoài 70 tuổi, sống bình yên trong ngôi nhà nhỏ bên dòng sông Thạch Hãn. Mỗi dịp đặc biệt, ông Câu lại ra thăm mộ người cha đã khuất, còn bà Thu lại đến Thành cổ thắp hương cho những chiến sĩ trẻ tuổi từng được bà đưa qua sông năm ấy.

Qua câu chuyện của bà Nguyễn Thị Thu, tôi càng hiểu rõ hơn về sự hy sinh thầm lặng của những con người bình dị trong chiến tranh. Họ không chỉ là những chiến sĩ trực tiếp cầm súng mà còn là những người dân sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy để góp phần bảo vệ Tổ quốc. Những câu chuyện như thế chính là minh chứng cho một thời hoa lửa hào hùng của dân tộc và là bài học quý giá để thế hệ trẻ hôm nay trân trọng hơn giá trị của hòa bình.