Sa Văn Phát – Từ cậu bé liên lạc đến người giữ ký ức Đá Xô

Năm 1948, giữa những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, ở Cát Thịnh, Văn Chấn, một cậu bé người dân tộc đã bắt đầu tham gia cuộc chiến bảo vệ quê hương.

Cậu tên Sa Văn Phát.

Khi ấy, Phát còn rất trẻ. Ông tham gia Đội Thiếu niên Trung Kiên, đảm nhiệm công việc liên lạc, báo tin cho cán bộ huyện và cán bộ Việt Minh. Khi phát hiện lính Pháp đi qua, ông nhanh chóng báo cho Đội du kích Đá Xô.

Công việc của một người liên lạc tưởng như nhỏ bé.

Nhưng trong chiến tranh, một tin báo đúng lúc có thể quyết định sự sống còn của cả một đội du kích.

Giữa những ngày Cát Thịnh đánh Pháp

Cát Thịnh khi ấy là một địa bàn có phong trào du kích phát triển mạnh. Khu du kích Đá Xô trở thành một điểm nổi bật trong phong trào chống Pháp của vùng Văn Chấn.

Những người dân nơi đây vừa sản xuất, vừa xây dựng lực lượng, vừa chống lại những cuộc càn quét của quân Pháp.

Sa Văn Phát lớn lên trong chính hoàn cảnh ấy.

Ông chứng kiến những người du kích trong làng chiến đấu.

Chứng kiến những trận phục kích.

Và cũng chứng kiến những người dân bình thường biến thành những chiến sĩ khi quê hương bị đe dọa.

Một trong những trận đánh đáng nhớ diễn ra vào tháng 10/1951, khi du kích Đá Xô phối hợp với Đội 86 và du kích Thượng Bằng La đánh đoàn quân Pháp đang vận chuyển tiếp tế. Trận đánh đã tiêu diệt tên chỉ huy Pháp cùng nhiều lính địch.

Những ký ức ấy theo Sa Văn Phát suốt cuộc đời.

Từ chống Pháp đến chống Mỹ

Chiến tranh chống Pháp kết thúc nhưng quê hương Cát Thịnh lại bước vào một cuộc chiến khác.

Từ năm 1965, không quân Mỹ bắt đầu đánh phá khu vực Nghĩa Lộ và dọc Quốc lộ 32.

Cát Thịnh tổ chức lực lượng dân quân tự vệ, đào hầm, sơ tán nhân dân, lập các đài quan sát và huấn luyện bắn máy bay bằng súng bộ binh.

Và một lần nữa, Sa Văn Phát lại đứng trong hàng ngũ những người bảo vệ quê hương.

Chiều 31/5/1966

Chiều 31/5/1966, khi đang họp kiểm kê tài sản, nhóm của Sa Văn Phát nghe tiếng máy bay Mỹ đến đánh phá.

Ông cùng bốn đồng đội:

Sa Văn Trường, Hoàng Hữu Nhu, Sa Văn Chấn và Hữu Ngọc Truyền

nhanh chóng lấy súng và triển khai chiến đấu tại Đồi Dân Quân.

Năm người dân quân.

Những khẩu súng bộ binh.

Và những chiếc máy bay hiện đại trên bầu trời.

Nhưng họ vẫn bám trận địa.

Cuộc chiến ấy trở thành một dấu mốc đáng nhớ của Cát Thịnh khi tổ dân quân 5 người bắn rơi máy bay Mỹ.

Sa Văn Phát sau này vẫn nhớ rất rõ ngày hôm đó.

Không phải vì ông muốn kể về chiến công của riêng mình.

Mà bởi đó là ký ức về cả một tập thể đã cùng nhau đứng lên bảo vệ quê hương.

Người giữ ký ức của Đá Xô

Điều khiến câu chuyện của Sa Văn Phát đặc biệt không chỉ nằm ở những năm tháng chiến đấu.

Ở tuổi 80, ông vẫn được báo chí ghi nhận là một nhân chứng lịch sử minh mẫn, có thể kể lại những ngày Cát Thịnh đánh Pháp, giữ làng.

Ông đã đi qua cả hai cuộc kháng chiến.

Từ một cậu bé làm liên lạc trong Đội Thiếu niên Trung Kiên, đến người dân quân cầm súng bắn máy bay Mỹ.

Một đời người.

Hai cuộc chiến.

Và một quê hương luôn ở phía sau mỗi bước chân.

Điều còn lại

Câu chuyện Sa Văn Phát nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những vị tướng hay những người được phong danh hiệu.

Lịch sử còn được tạo nên bởi những người dân bình thường, những cậu bé làm liên lạc, những người du kích giữ làng và những chiến sĩ dân quân đứng trên trận địa quê hương.

“Có những người không được gọi tên trong những trang sử lớn, nhưng chính họ đã góp phần làm nên những trang sử ấy.”

Từ một cậu bé đưa tin trong những ngày Đá Xô đánh Pháp đến người dân quân bắn máy bay Mỹ, Sa Văn Phát đã dành tuổi trẻ của mình để giữ đất, giữ làng.

Sa Văn Phát – người du kích, người dân quân và nhân chứng của một thời Cát Thịnh kiên cường.