Sóng ở phía lặng thầm
Có phải bà mẹ Bàn Cờ đây không, có phải bà mẹ Mười tám thôn vườn trầu đây không? Tôi chưa dám mong có ngày được cầm tay các mẹ bằng da bằng thịt thế này.
Tấm gương các mẹ đã cho tôi niềm tin, thay đổi cả đời tư của tôi”, chị Nguyễn Thị Thanh, vợ một thương binh ngụ đường số 1, P.Thảo Điền, Q.2, TP.HCM nghẹn ngào khóc khi ôm vai khách mời của buổi giao lưu “Phụ nữ Sài Gòn - một thời hoa lửa”.Sáng 26/4, chị Thanh dậy sớm, cùng 200 hội viên phụ nữ, học sinh Trường THCS-THPT Hồng Hà (TP.HCM) tới để khóc cười bên những chứng nhân lịch sử từng bí mật đào hầm, nuôi giấu cán bộ, chuyển tài liệu, thuốc men, vũ khí cho cách mạng...
Dù cái chết cận kề, má vẫn hết lòng bảo bọcMột buổi giao lưu đặc biệt hiếm thấy khi khách mời đã ở tuổi ngoài 80, người tóc trắng như mây, người muối tiêu sương gió. Biết các mẹ các dì tuổi này như ngọn đèn trước gió, nên từ khi gửi thư mời, ban tổ chức đã phấp phỏng lo.Mới vài tuần trước, khi thực hiện bài viết Má Trung An giữa ngàn địa chỉ đỏ (loạt bài Phụ nữ Sài Gòn - một thời hoa lửa, báo Phụ Nữ khởi đăng từ 15/4), má Võ Thị Hử ở vùng đất thép Củ Chi còn hào hứng khoe với phóng viên chiếc hòm lưu giữ kỷ niệm kháng chiến, nay đã trong cơn bạo bệnh không thể rời nhà.Má Nguyễn Thị Nhứt, người che giấu nơi in báo chí, tài liệu cách mạng cũng đang là “khách thân thiết” của Bệnh viện Nguyễn Trãi TP.HCM vì bệnh tim hành hạ. Ngay người được xem “trẻ trung” nhất trong những vị khách mời như chị Nguyễn Thị Ngọc Huyền, cán bộ nhà in được má Ba Nhứt bảo bọc (nhân vật trong bài viết Tiếng rao trong con hẻm nhỏ) cũng bất ngờ ngã bệnh trước giờ giao lưu.Đêm trước ngày giao lưu, bà Hồ Thị Nhung, “bà Sáu bán gạo” nuôi cán bộ của vùng Thới Tam Thôn khó ngủ. Sáng Chủ nhật, bà dậy rất sớm, xúng xính áo dài đi từ Hóc Môn lên Sài Gòn. Đôi chân nông dân chưa quen đi giày, bà diện đôi dép Lào cho thoải mái. Bà Ngọc Sương, người mẹ Bàn Cờ điệu đà đeo chiếc túi vải nhỏ, duyên dáng như cô nhân viên bưu điện, công việc bà làm bình phong để hoạt động cách mạng từ những năm 1960...Đôi bạn già Bích Hoàn và Ngọc Mai không quên trang điểm nhẹ. Họ vẫn giữ vẻ sang trọng và nền nã của những người đẹp giới trí thức, tư sản Sài Gòn thuở trước. Chị Anh Thư, cô em gái Bàn Cờ nhỏ nhắn ngày nào của phong trào học sinh-sinh viên yêu nước xuất hiện trong vẻ điềm đạm của một bà ngoại tuổi 60...Các dì, các chị không giấu nỗi xúc động khi ôn lại những tháng năm tươi đẹp nhất đời người. Khi má Sáu Nhung cầm micro, những thước phim sống động hiện lên theo lời kể dí dỏm của một tính cách hào sảng. Nhà bà ngày ấy ở trong ấp chiến lược, gần kề nhà xã trưởng nên những trận càn dày đặc. Bà nói, ông bà nghèo lắm, con cái nheo nhóc, hai vợ chồng làm đủ việc để sống, không chỉ bán gạo mà còn nuôi gà, trồng bầu, trồng bí, dưa, bắp... Lính tráng không biết, nhưng xóm giềng thì rất rõ bên dưới những vườn cây xanh tươi đó, là nơi bà thường che giấu năm-bảy “ông Việt Cộng”.Trước câu hỏi tò mò về “kỹ nghệ đào hầm” của một nam sinh Trường Hồng Hà, bà Sáu vui vẻ vòng tay mô tả chiếc miệng hầm dài và hẹp. Cán bộ chui xuống, bà đóng miệng hầm lại rồi quét đất, lá khô phủ lên, vuốt từng ngọn cỏ cho tự nhiên, xóa sạch dấu chân. Mỗi căn hầm chỉ chứa tối đa ba người, nếu hơn sẽ không đủ không khí để thở vì số ống thông có hạn.Trời nắng, ngột ngạt; trời mưa nếu gặp đợt địch càn, có khi cán bộ phải nằm hầm hơn một ngày trời với áo quần ướt nhẹp. Giấu người bên dưới, ở trên bà lo đối phó với địch, lòng dạ rối bời. Bà nói xót ruột lắm, đau đớn lắm vì tới khi địch bỏ đi, kéo người lên, có anh thở thoi thóp, có người không qua khỏi bởi trước đó đã bị trọng thương…Thương những người trẻ tuổi chịu cực để làm cách mạng như con như cháu nên dù nghèo đói mấy, khổ cực mấy và cái chết, tù đày cận kề, bà vẫn hết lòng bảo bọc. Không chỉ ráng sức nhường cơm, nhường rau cho bộ đội, hiếm hoi có buổi chợ đổi được miếng thịt ngon, bà cũng dành dụm chăm nuôi những người vì nghĩa lớn.Tại buổi giao lưu, câu chuyện đào hầm giấu vũ khí ngay Q.3, trung tâm Sài Gòn của người mẹ Bàn Cờ Trần Thị Ngọc Sương cũng được cô con gái, chị Nguyễn Thị Anh Thư chia sẻ. Ở khu dân cư nhiều hẻm ngang, ngõ tắt, các chiến sĩ nội thành, học sinh-sinh viên yêu nước khi bị rượt bắt thường chạy thoát một cách ngoạn mục. Không chỉ do cảnh sát không thể chặn hết lối ra, những cánh cửa nhà dân luôn sẵn sàng mở để che giấu những người con.Chị Thư bồi hồi kể: “Mẹ tôi và dì Phan Ngọc Dung hì hục cạy gạch bông, đào nền bếp với lý do chuột phá, ống nước hư. Mỗi ngày mẹ giao tôi xách chừng một lon đất đi đổ. Mẹ giấu súng, cờ, băng rôn ở đó mà chúng tôi không hay biết. Nhà tôi là nơi lui tới của các dì, các má trong Ban Phụ vận nội thành, Phong trào Phụ nữ đòi quyền sống, Hội Bảo vệ nhân phẩm và phụ nữ... Mẹ bị nghi ngờ nên địch bắt và tra tấn nhiều lần”.Bà Ngọc Mai, người phụ nữ gắn liền với hình ảnh chiếc xe Daihatsu trắng chở bột Bích Chi vẫn rất nhanh nhẹn, trẻ trung ở tuổi “xưa nay... rất hiếm”. Một nữ tài xế tại buổi giao lưu đã bày tỏ lòng ngưỡng mộ khi nghe người “đồng nghiệp lớn” kể suốt 10 năm bà dùng chiếc xe giao hàng để vận chuyển tài liệu, thuốc men, báo chí mà không bị phát giác.Cả hội trường cùng vỗ tay nhịp nhàng khi bà Ngọc Mai cất giọng hát bài ca kháng chiến. Trước mắt chúng tôi lúc này, dường như là cô giao liên Ngọc Mai trẻ trung ngày nào đang vừa hát vừa ôm vô lăng độc hành trên những tuyến đường dài. Khi qua chốt gác, người phụ nữ bé nhỏ cũng “đánh trống ngực”, nhưng những lời đối đáp thông minh, dí dỏm của bà chính là “giấy thông hành”.Bà Mai tự hào: “Tai mắt mật thám, CIA khắp nơi. Nhưng chúng bám là tôi phát hiện ngay. Có lần nghe dọa dẫm: “Chị đổ xăng ở đâu, chị giao hàng nơi nào tôi nắm hết rồi nghe”, tôi đã cười thầm: “Có một thứ bây không biết đó, là tau giấu “hàng cấm” trong xe bột kia kìa. Tau là Việt Cộng xịn nè”. Sau những phút hồi hộp theo dõi câu chuyện của người giao liên, cả hội trường thở phào, vỗ tay, niềm tự hào dâng lên cùng chí khí của người phụ nữ bé nhỏ.
Dù cái chết cận kề, má vẫn hết lòng bảo bọcMột buổi giao lưu đặc biệt hiếm thấy khi khách mời đã ở tuổi ngoài 80, người tóc trắng như mây, người muối tiêu sương gió. Biết các mẹ các dì tuổi này như ngọn đèn trước gió, nên từ khi gửi thư mời, ban tổ chức đã phấp phỏng lo.Mới vài tuần trước, khi thực hiện bài viết Má Trung An giữa ngàn địa chỉ đỏ (loạt bài Phụ nữ Sài Gòn - một thời hoa lửa, báo Phụ Nữ khởi đăng từ 15/4), má Võ Thị Hử ở vùng đất thép Củ Chi còn hào hứng khoe với phóng viên chiếc hòm lưu giữ kỷ niệm kháng chiến, nay đã trong cơn bạo bệnh không thể rời nhà.Má Nguyễn Thị Nhứt, người che giấu nơi in báo chí, tài liệu cách mạng cũng đang là “khách thân thiết” của Bệnh viện Nguyễn Trãi TP.HCM vì bệnh tim hành hạ. Ngay người được xem “trẻ trung” nhất trong những vị khách mời như chị Nguyễn Thị Ngọc Huyền, cán bộ nhà in được má Ba Nhứt bảo bọc (nhân vật trong bài viết Tiếng rao trong con hẻm nhỏ) cũng bất ngờ ngã bệnh trước giờ giao lưu.Đêm trước ngày giao lưu, bà Hồ Thị Nhung, “bà Sáu bán gạo” nuôi cán bộ của vùng Thới Tam Thôn khó ngủ. Sáng Chủ nhật, bà dậy rất sớm, xúng xính áo dài đi từ Hóc Môn lên Sài Gòn. Đôi chân nông dân chưa quen đi giày, bà diện đôi dép Lào cho thoải mái. Bà Ngọc Sương, người mẹ Bàn Cờ điệu đà đeo chiếc túi vải nhỏ, duyên dáng như cô nhân viên bưu điện, công việc bà làm bình phong để hoạt động cách mạng từ những năm 1960...Đôi bạn già Bích Hoàn và Ngọc Mai không quên trang điểm nhẹ. Họ vẫn giữ vẻ sang trọng và nền nã của những người đẹp giới trí thức, tư sản Sài Gòn thuở trước. Chị Anh Thư, cô em gái Bàn Cờ nhỏ nhắn ngày nào của phong trào học sinh-sinh viên yêu nước xuất hiện trong vẻ điềm đạm của một bà ngoại tuổi 60...Các dì, các chị không giấu nỗi xúc động khi ôn lại những tháng năm tươi đẹp nhất đời người. Khi má Sáu Nhung cầm micro, những thước phim sống động hiện lên theo lời kể dí dỏm của một tính cách hào sảng. Nhà bà ngày ấy ở trong ấp chiến lược, gần kề nhà xã trưởng nên những trận càn dày đặc. Bà nói, ông bà nghèo lắm, con cái nheo nhóc, hai vợ chồng làm đủ việc để sống, không chỉ bán gạo mà còn nuôi gà, trồng bầu, trồng bí, dưa, bắp... Lính tráng không biết, nhưng xóm giềng thì rất rõ bên dưới những vườn cây xanh tươi đó, là nơi bà thường che giấu năm-bảy “ông Việt Cộng”.Trước câu hỏi tò mò về “kỹ nghệ đào hầm” của một nam sinh Trường Hồng Hà, bà Sáu vui vẻ vòng tay mô tả chiếc miệng hầm dài và hẹp. Cán bộ chui xuống, bà đóng miệng hầm lại rồi quét đất, lá khô phủ lên, vuốt từng ngọn cỏ cho tự nhiên, xóa sạch dấu chân. Mỗi căn hầm chỉ chứa tối đa ba người, nếu hơn sẽ không đủ không khí để thở vì số ống thông có hạn.Trời nắng, ngột ngạt; trời mưa nếu gặp đợt địch càn, có khi cán bộ phải nằm hầm hơn một ngày trời với áo quần ướt nhẹp. Giấu người bên dưới, ở trên bà lo đối phó với địch, lòng dạ rối bời. Bà nói xót ruột lắm, đau đớn lắm vì tới khi địch bỏ đi, kéo người lên, có anh thở thoi thóp, có người không qua khỏi bởi trước đó đã bị trọng thương…Thương những người trẻ tuổi chịu cực để làm cách mạng như con như cháu nên dù nghèo đói mấy, khổ cực mấy và cái chết, tù đày cận kề, bà vẫn hết lòng bảo bọc. Không chỉ ráng sức nhường cơm, nhường rau cho bộ đội, hiếm hoi có buổi chợ đổi được miếng thịt ngon, bà cũng dành dụm chăm nuôi những người vì nghĩa lớn.Tại buổi giao lưu, câu chuyện đào hầm giấu vũ khí ngay Q.3, trung tâm Sài Gòn của người mẹ Bàn Cờ Trần Thị Ngọc Sương cũng được cô con gái, chị Nguyễn Thị Anh Thư chia sẻ. Ở khu dân cư nhiều hẻm ngang, ngõ tắt, các chiến sĩ nội thành, học sinh-sinh viên yêu nước khi bị rượt bắt thường chạy thoát một cách ngoạn mục. Không chỉ do cảnh sát không thể chặn hết lối ra, những cánh cửa nhà dân luôn sẵn sàng mở để che giấu những người con.Chị Thư bồi hồi kể: “Mẹ tôi và dì Phan Ngọc Dung hì hục cạy gạch bông, đào nền bếp với lý do chuột phá, ống nước hư. Mỗi ngày mẹ giao tôi xách chừng một lon đất đi đổ. Mẹ giấu súng, cờ, băng rôn ở đó mà chúng tôi không hay biết. Nhà tôi là nơi lui tới của các dì, các má trong Ban Phụ vận nội thành, Phong trào Phụ nữ đòi quyền sống, Hội Bảo vệ nhân phẩm và phụ nữ... Mẹ bị nghi ngờ nên địch bắt và tra tấn nhiều lần”.Bà Ngọc Mai, người phụ nữ gắn liền với hình ảnh chiếc xe Daihatsu trắng chở bột Bích Chi vẫn rất nhanh nhẹn, trẻ trung ở tuổi “xưa nay... rất hiếm”. Một nữ tài xế tại buổi giao lưu đã bày tỏ lòng ngưỡng mộ khi nghe người “đồng nghiệp lớn” kể suốt 10 năm bà dùng chiếc xe giao hàng để vận chuyển tài liệu, thuốc men, báo chí mà không bị phát giác.Cả hội trường cùng vỗ tay nhịp nhàng khi bà Ngọc Mai cất giọng hát bài ca kháng chiến. Trước mắt chúng tôi lúc này, dường như là cô giao liên Ngọc Mai trẻ trung ngày nào đang vừa hát vừa ôm vô lăng độc hành trên những tuyến đường dài. Khi qua chốt gác, người phụ nữ bé nhỏ cũng “đánh trống ngực”, nhưng những lời đối đáp thông minh, dí dỏm của bà chính là “giấy thông hành”.Bà Mai tự hào: “Tai mắt mật thám, CIA khắp nơi. Nhưng chúng bám là tôi phát hiện ngay. Có lần nghe dọa dẫm: “Chị đổ xăng ở đâu, chị giao hàng nơi nào tôi nắm hết rồi nghe”, tôi đã cười thầm: “Có một thứ bây không biết đó, là tau giấu “hàng cấm” trong xe bột kia kìa. Tau là Việt Cộng xịn nè”. Sau những phút hồi hộp theo dõi câu chuyện của người giao liên, cả hội trường thở phào, vỗ tay, niềm tự hào dâng lên cùng chí khí của người phụ nữ bé nhỏ.
