Sục sôi những ngày Cách mạng Tháng Tám ở Bắc Kạn (1)

Đầu tháng 8/1945, thời cơ cách mạng xuất hiện, những điều kiện cho Tổng khởi nghĩa đã đầy đủ. Ngày 11/8, Nhật đầu hàng quân Đồng minh. Ngày 16/8, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào nhất trí chủ trương tổng khởi nghĩa, xác định chính sách đối nội, đối ngoại, quốc kỳ, quốc ca, cử ra Chính phủ cách mạng lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước “hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.
Tại Bắc Kạn, được tin chính quốc đầu hàng Đồng minh, bọn Nhật hoang mang cực độ. Chúng phải cho người ra Phặc Tràng (xã Dương Quang, Bạch Thông) liên hệ với Việt Minh. Để tránh đổ máu không cần thiết, ngày 19 tháng 8 năm 1945, ban chỉ huy đơn vị Quân giải phóng bao vây thị xã gặp đại diện quân đội Nhật tại sân bay thị xã. Đại diện Quân giải phóng nói rõ chính sách nhân đạo của Đảng ta trong trường hợp kẻ bại trận không can thiệp vào công việc nội bộ của cách mạng Việt Nam, yêu cầu quân Nhật nộp vũ khí…Cuộc dàn xếp có kết quả. Phía Nhật hứa không can thiệp vào công việc nội bộ của ta: giao bộ máy tay sai cấp tỉnh cùng toàn bộ kho tàng gồm 21 vạn đồng Đông Dương, 1800 khẩu súng, 500 két đạn, một hòm mìn…Đại diện quân giải phóng đồng ý cấp cho bọn Nhật một số lương thực, thực phẩm và không tiếp tục tiến công nếu chúng chịu rút ngay toàn bộ quân lính về Hà Nội.
Trong khi đó, từ Chợ Rã, vừa được tin Nhật đầu hàng Đồng minh các đồng chí đại diện Tỉnh ủy, tỉnh bộ Việt Minh và chỉ huy Quân giải phóng của tỉnh quyết định tập hợp bộ đội của đơn vị Quân giải phóng đang thành lập, cấp tốc tiến về thị xã. Ngày 19/8/1945, khi quân ta vào Phủ Thông thì bọn Nhật vừa rút chạy. Tên bang tá, bị Nhật bỏ rơi, ra trình diện. Quân giải phóng phân công cán bộ, chiến sĩ thu chiến lợi phẩm; tổ chức mít tinh giải thích chính sách cho dân phố và chọn những người khỏe mạnh phiên chế lại đội ngũ, tiếp gấp về thị xã. Đến cầu Nà Cù, quân ta chạm trán với bọn Nhật đóng ở đây. Bọn này cũng đang rất hoang mang nên không dám chống cự. Trước thái độ cứng rắn và dứt khoát của Ban chỉ huy Quân giải phóng, chúng phải cho người đưa các chiến sĩ về thị xã ngay trong đêm.
Được tin Quân giải phóng về, nhân dân nội thị rất phấn khởi. Nhiều đồng bào đã đón cán bộ, chiến sĩ phân đội Quân giải phóng đầu tiên vào thị xã như đón những người ruột thịt, từng lập công hiển hách, nay thắng trận trở về. Sáng 20/8/1945, đại diện Việt Minh tỉnh và chỉ huy quân giải phóng, gặp chỉ huy quân phát xít chiếm đóng Bắc Kạn. Ta yêu cầu quân Nhật nộp vũ khí, kho tàng và rút lui. Quân giải phóng sẽ vào chiếm thị xã. Đại diện Nhật nhận các điều kiện tương tự như đã thỏa thuận với đại diện Quân giải phóng ở sân bay thị xã trước đó. Chúng hứa khi quân các nơi về đủ sẽ rút ngay. Chỉ huy Nhật giao chìa khóa các kho tàng cho phía cách mạng.
Về diễn biến cuộc gặp trên, đồng chí Nông Văn Lạc kể lại trong hồi ký: “Trong đồn, rất nhiều lính. Chúng tôi vào một gian nhà sang trọng, có bàn ghế, thuốc lá, nước uống. Một người béo to vào, đeo kiếm, bước đến chào. Tôi nói ngay điểm thứ nhất: thu toàn bộ vũ khí, đồ đạc kho quần áo nhà binh, điểm thứ hai...Anh phiên dịch nói lại cho quan Nhật nghe.
Tên quan Nhật nói: sẽ nộp võ khí và đồ đạc lấy được của Pháp. Còn điều thứ hai sẽ mời các ông đi kiểm tra kho tàng và các cơ quan công sở bên hành chính. Điều thứ ba nói về việc rút quân thì tên quan Nhật trình bày: quân Nhật đang trên đường đi từ Nguyên Bình về đây, bị quân các ông đón đánh. Xin các ông ra lệnh cho quân đội các ông đừng đánh để cho số quân này về được sớm.
Chúng tôi trao đổi rồi trả lời: Sẽ cho người đi truyền lệnh ngay. Hắn gật đầu và nói cảm ơn. Thỏa thuận xong, tên quan Nhật gọi thêm mấy người đưa chúng tôi đi khắp trong đồn xem từng chỗ gác...”
Ngày 21/8/1945, bộ đội thuộc đơn vị bao vây thị xã, cùng với tự vệ và nhân dân vùng giải phóng từ ba mặt tiến vào thị xã. Nhân dân nội, ngoại thị đổ ra đường phố chào đón thắng lợi của cách mạng. Quân ta chiếm các công sở. Quân Nhật tập trung lại một chỗ, chuẩn bị rút về Hà Nội.
Sáng ngày 22/8/1945, tại trại bảo an binh, tất cả ngụy quân được tập trung lại để nghe đại diện Việt Minh tỉnh giải thích chủ trương, chính sách của cách mạng. Sau đó, nhân danh Mặt trận Việt Minh, đồng chí đại diện tuyên bố giải tán hệ thống công cụ đàn áp này của phát xít Nhật. Buổi chiều cùng ngày, các công chức trong bộ máy chính quyền bù nhìn cấp tỉnh của Nhật được triệu tập đến dinh Công sứ cũ. Đại diện Việt Minh, sau khi giải thích kỹ chủ trương chính sách của cách mạng, đã tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai phản dân hại nước do Nhật dựng lên. Như vậy, đến ngày 22/8/1945 công cụ đàn áp và công cụ lừa bịp, do Nhật nặn ra trong quá trình chiếm đóng đã bị xóa bỏ.
Ngày 23/8/1945, toàn bộ quân Nhật rút khỏi thị xã. Lần đầu tiên sau gần một trăm năm, Bắc Kạn sạch bóng quân xâm lược. Cách mạng toàn thắng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân các dân tộc Bắc Kạn thực sự làm chủ vận mệnh chính trị của mình.
Ngay trưa cùng ngày 23/8/1945, Tỉnh ủy triệu tập Hội nghị cán bộ tại Phủ Thông. Sau khi nghe báo cáo về thắng lợi to lớn của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, chủ trương và chính sách của Đảng trong tình hình mới, Hội nghị quyết định thành lập Ủy ban nhân dân lâm thời tỉnh. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh được bổ sung thêm một số ủy viên, do đồng chí Nông Văn Quang làm Bí thư Tỉnh ủy, UBND lâm thời gồm 9 ủy viên, do đồng chí Nông Văn Lạc làm Chủ tịch.
Ngày 25/8/1945, cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại thị xã. Đại diện Tỉnh bộ Việt Minh tuyên bố xóa bỏ toàn bộ chính quyền địch, thành lập chính quyền cách mạng và giới thiệu thành phần UBND lâm thời tỉnh. Đồng chí Nông Văn Lạc kể lại: “Cuộc mít tinh hàng vạn người ở thị xã gồm đại biểu năm châu và tất cả các xã thuộc châu Bạch Thông kéo vào như thác đổ, mà có tổ chức, có đội ngũ chỉnh tề. Người vác súng, người đeo dao, người vác gậy, lưng đeo túi nải có nắm cơm, bát gạo và ống nước. Trước đoàn người lá cờ đỏ sao vàng, với tiếng hoan hô vang dậy "Tổng bộ Việt Minh muôn năm", "Quyết tâm đuổi hết quân thù, quyết tâm bảo vệ đất nước".
Trung tâm thị xã đông nghịt người, kín cả lối đi. Đồng chí trưởng ban tổ chức mít tinh mời đại diện UBND lâm thời là đồng chí Xích Thắng và đại diện quân đội lên phát biểu. Đồng chí Xích Thắng nói: Chúng ta cùng nhau chào mừng thắng lợi, chấm dứt cuộc đời nô lệ. Từ hôm nay, toàn tỉnh Bắc Kạn được hoàn toàn giải phóng, mọi người dân được làm chủ đất nước và có trách nhiệm bảo vệ đất nước của mình.
Cả đoàn mít tinh hát bài Kết đoàn và bài Cùng nhau đi hồng binh. Biển người tỏa ra các ngả, mang theo niềm phấn khởi tự hào cách mạng đã chôn vùi cả chế độ thực dân Pháp và phát xít Nhật.”
****
Ngày 23/8/1945 được ghi vào lịch sử là ngày thắng lợi của Nhân dân các dân tộc tỉnh Bắc Kạn trong cuộc Cách mạng Tháng Tám. Lịch sử tỉnh Bắc Kạn bước sang một kỷ nguyên mới, thời kỳ Nhân dân trong tỉnh vươn lên làm chủ vận mệnh, làm chủ giang sơn xứ sở của mình dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng

(Ảnh: Đại tướng Võ Nguyên Giáp và một số đồng chí lãnh đạo chủ chốt của tỉnh từng tham gia giành chính quyền ở Bắc Kạn trong Cách mạng Tháng Tám: đồng chí Doanh Hằng, Nông Văn Lạc, người thứ 2,3 trái sang đồng chí Nông Văn Quang - thứ 2 phải sang)