Tấm gương cựu chiến binh Nguyễn Văn Lam

Về xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, nhắc đến CCB, thương binh Nguyễn Văn Lam thì ai cũng biết. Không phải bởi ông có hơn 20 năm làm cán bộ xã, là tấm gương điển hình trong phát triển kinh tế “vườn, ao, chuồng” (VAC), mà ông là tấm gương từng chiến đấu gan dạ, mưu trí và dũng cảm một thời chống Mỹ, cứu nước.

Về xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, nhắc đến CCB, thương binh Nguyễn Văn Lam thì ai cũng biết. Không phải bởi ông có hơn 20 năm làm cán bộ xã, là tấm gương điển hình trong phát triển kinh tế "vườn, ao, chuồng” (VAC), mà ông là tấm gương từng chiến đấu gan dạ, mưu trí và dũng cảm một thời chống Mỹ, cứu nước.

Gan dạ trong chiến đấu

Tháng 4-1968, Nguyễn Văn Lam nhập ngũ và về Tiểu đoàn 22, tỉnh Thanh Hóa sau khi hoàn thành 3 tháng huấn luyện. Trước lúc biên chế, tiểu đoàn thấy ông nhanh nhẹn, thông minh nhưng dáng người quá nhỏ nên động viên ông ở lại làm văn thư, liên lạc. Sau khi vào đến Quảng Bình, ông gia nhập Tiểu đoàn 19 trinh sát đặc công thuộc Sư đoàn 304. Để đáp ứng nhiệm vụ chiến đấu, đơn vị ông ra miền Bắc tiếp tục huấn luyện chuyên ngành. Đầu năm 1969, hành quân vào miền Nam, lúc này ông là tiểu đội trưởng thông tin trinh sát đặc công.

Đơn vị đóng ở Khe Sanh, Hướng Hóa, Quảng Trị. Tại đây, ông và đồng đội đã tham gia hàng trăm trận đánh lớn, nhỏ, trận đánh nào cũng để lại trong ông những kỷ niệm khó phai. Nhưng nhớ nhất vẫn là trận đánh đầu tiên ông tham gia ngày 12-4-1969, ở cao điểm 519 thuộc Khe Sanh. Sau khi có lệnh đột nhập, chỉ trong 15 phút đơn vị đã bí mật luồn sâu vào trong lòng địch cài mìn, cài bộc phá; khi có lệnh nổ súng, sau 20 phút ta đã làm chủ trận đánh, may mắn đồng đội ông không ai bị thương. Trong trận chiến đó, đơn vị ông tiêu diệt 20 tên ngụy và 35 xe tăng, xe bọc thép.

Hỏi đến vết thương trên người, ông nâng ly chè nóng, giọng hào sảng kể: “Đầu năm 1970, đơn vị của tôi nhận lệnh hành quân vào đánh chiếm cao điểm 565 Phong Điền, Thừa Thiên-Huế. Cao điểm này có vị trí hết sức quan trọng vì địch lợi dụng chặn đường tiếp tế lương thực, thực phẩm, vũ khí của ta, nhiều đơn vị bị cô lập. Để chuẩn bị cho trận đánh này, đơn vị cử ông và đồng đội luồn rừng, vượt suối đi trinh sát 2 tháng trời. Khi trở về, ông báo cáo với đồng chí Hà Tiến Biểu, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 19: “Trận địa của địch trên cao điểm 565 được bảo vệ rất nghiêm ngặt, ngoài hệ thống hỏa lực bố trí dày đặc, xung quanh có hầm hào và 11 hàng rào thép gai bảo vệ...”. Cấp trên hạ quyết tâm bằng mọi giá phải đánh, phá cho được gọng kìm này, mở lại tuyến đường tiếp tế bộ đội ta.

Trước ngày hành quân vào cao điểm 565, chân ông giẫm phải thép gai bị nhiễm trùng vẫn chưa khỏi, đi lại khó khăn. Đồng chí Tiểu đoàn trưởng gọi ông lên thông báo: “Đồng chí Lam đi trinh sát về, chân đang bị đau, nay cho đồng chí ở lại điều trị, tôi cử người khác đi thay”. Ông đứng phắt dậy báo cáo với Tiểu đoàn trưởng: “Em đi trinh sát nắm tình hình, bây giờ xin thủ trưởng cho em tham gia chiến đấu. Nếu hy sinh, em cũng chấp nhận”.

Đêm 27-5-1970, trận đánh mở màn. Ông dẫn đầu một mũi trinh sát, bò theo đường hào, luồn dưới hàng rào thép gai. Đến khoảng 2 giờ sáng, mũi trinh sát của ông tiến qua hàng rào thép gai thứ 10, chỉ còn một hàng rào nữa là vào trong trận địa của địch. Bất ngờ, một đồng đội ở mũi tiến công bên phải cao điểm 565 chạm vào dây thép gai nên mìn và bộc phá nổ, địch phát hiện ta đang tiến công, lập tức chúng dùng hỏa lực bắn tới tấp. Hai bên nổ súng giằng co nhau giành từng mét đất. Đồng chí Hiển cùng tổ với ông, vừa ôm khẩu B40 nhảy lên chưa kịp nổ súng thì hy sinh, hai đồng đội khác thay thế cũng hy sinh. Lúc này, ông suy nghĩ nếu mình nằm đây khi trời sáng địch sẽ phát hiện và tiêu diệt. Giữa cái sống và chết cận kề, ông quyết định đợi khi pháo sáng tắt, ôm khẩu B40 của đồng đội đã hy sinh bắn 5 phát liên tiếp vào lô cốt của địch thì hết đạn. Ông bỏ khẩu súng lại, cuộn người lăn xuống chân đồi. Lúc có pháo sáng, ông nằm im như chết, khi hết pháo sáng ông lại tiếp tục lăn; toàn thân ông bầm giập, với 21 vết thương, mất nhiều máu, kiệt sức, ông không còn định vị nổi mình đang lăn theo hướng nào.

Kết thúc trận đánh, đơn vị cử người vào làm công tác thương binh, tử sĩ thì phát hiện ông nằm bên bờ suối vẫn còn thoi thóp, mạch đập rất yếu. Sau đó, ông được đưa đi điều trị. Sau hai tháng, vết thương vừa mới ổn định bước đầu, ông lại đề nghị được về đơn vị cũ để tiếp tục chiến đấu. Nhưng qua giám định, sức khỏe đã tổn hại đến 61%, đề nghị vào chiến trường của ông không được chấp nhận.

Năng động trong phát triển kinh tế

Năm 1971, ông xuất ngũ trở về địa phương, vốn là lính trinh sát đặc công, nhanh nhẹn, thông minh, hay làm, còn chút sức lực nào là ông tham gia hoạt động ở địa phương. Từ một Bí thư chi đoàn (xóm) ông được bầu làm Bí thư đoàn xã, Chủ nhiệm hợp tác xã, rồi Phó chủ tịch, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó bí thư, Bí thư Đảng ủy xã Trung Sơn (Đô Lương). Ông đã góp phần đưa kinh tế xã Trung Sơn (Đô Lương, Nghệ An) không ngừng phát triển, an ninh chính trị vững mạnh; nhiều năm liền là lá cờ đầu của huyện. Để chồng toàn tâm, toàn ý tham gia công tác xã hội, vợ ông-bà Hoàng Thị Hoa, học sư phạm nhưng không đi dạy mà ở nhà nuôi dạy các con và chăm sóc gia đình. Năm 1994, ông được nghỉ hưu.

Nhà nước cho nghỉ hưu, mặc dù sức khỏe yếu, vết thương hay tái phát nhưng ông không cho phép mình ngơi tay. Ông xin nhận 2,5ha đất ven đồi của xã đầu tư chăn nuôi, trồng trọt. Thoạt đầu mọi người nghĩ ông bị “hâm” vì mảnh đất “chó ăn đá, gà ăn sỏi”, cây cỏ không mọc được, phía trên thì sỏi đá, phía dưới thì sình lầy, nhiễm chua phèn. Nhiều đêm ông trằn trọc suy nghĩ, bây giờ phải trồng cây gì, nuôi con gì để hợp thổ nhưỡng, để “biến sỏi đá thành cơm”. Ông bàn với vợ vay tiền ngân hàng, vay của anh em ruột thịt thuê máy về đào ao thả cá, nuôi vịt, san lấp mặt bằng đưa nước về trồng lúa, nơi khô ráo thì trồng ngô, vừng, sắn. Mấy năm đầu ăn nên làm ra, ông đầu tư mua máy cày, máy bơm, máy tuốt lúa và mở rộng trang trại trồng nhiều loại cây, nuôi dê, bò, lợn, gà… với phương châm “lấy ngắn nuôi dài”.

Đang làm ăn thuận lợi, trận lụt lịch sử năm 1998 cuốn toàn bộ tài sản của gia đình ông ra sông, ra biển. Hàng tấn cá đến mùa thu hoạch bị trôi, trâu, bò, lợn, gà bị chết; hệ thống máy móc bị ngâm nước, cái thì hỏng máy, cái thì bị cuốn đi, để lại cho gia đình ông một khoản nợ lớn. Khi nước rút trang trại bị san phẳng, lòng dạ ông ngao ngán, không biết kiếm tiền đâu để mua lại cây và con giống, sửa chữa máy móc. Một lần nữa ông lại cắm “sổ đỏ”, vay tiền ngân hàng về làm lại từ đầu. Ông quy hoạch lại trang trại. Phía trên, ông xây chuồng nuôi bò, lợn, gà, dê; phía sau ông tiếp tục đào ao, để chất thải chảy xuống làm thức ăn cho cá. Bên cạnh đó, ông đào hệ thống kênh điều hòa nước, tiếp tục trồng lúa, ngô, sắn, đậu. Những năm sau đó, công việc làm ăn của ông có phần thuận lợi, cho năng suất cao, giá cả thị trường ổn định. Nhờ có tích lũy ông tiếp tục đầu tư mở rộng và chăm lo cho con học hành. Hiện nay, 5 người con của ông đều tốt nghiệp đại học và có công ăn việc làm ổn định. Hơn 10 năm qua, ông Nguyễn Văn Lam là tấm gương làm kinh tế giỏi của huyện; hai lần đi dự đại hội và báo cáo điển hình mô hình VAC tiêu biểu tỉnh Nghệ An. Hiện nay, trang trại của ông có: 1,8ha ao hồ nuôi cá, thả 300 con vịt siêu trứng, 200 con gà, 90 con ngan, 50 con chim bồ câu, 35 con dê, 10 con bò... mỗi năm trừ các chi phí, ông thu lãi từ 80 đến 100 triệu đồng.

Từ thành công của mình, những năm qua ông Nguyễn Văn Lam đã giúp đỡ nhiều hộ gia đình trong xã về vốn, kinh nghiệm, cây, con giống để phát triển kinh tế. Hằng năm, ông còn vào chiến trường xưa tìm hài cốt đồng đội. Riêng năm 2015, ông đi hai lần và đã tìm được 10 bộ hài cốt liệt sĩ hy sinh năm 1970, ở Khe Sanh, Hướng Hóa, Quảng Trị...