Thảm án Lệ Chi Viên và giai thoại 'rắn báo oán

Sau vụ án oan lịch sử này, những giai thoại khó tin về “rắn báo oán” cũng lan truyền trong dân gian.

Giọt máu rắn thấm 3 trang sách

Vậy thực sự có chuyện “rắn báo oán” như chuyện kể trong các sách dã sử? Hay đây chỉ là một trong những thủ đoạn nhằm “tẩy trắng” vết nhơ của những kẻ đã rắp tâm hãm hại gia tộc Nguyễn Trãi, đổ tiếng ác cho người phụ nữ tài hoa - một nữ nhà giáo đầu tiên trong lịch sử dân tộc: Nữ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ.

Cho đến nay, đã trên 580 năm sau vụ án oan lớn và khốc liệt nhất xảy ra trong lịch sử Việt Nam, nhưng Lệ Chi Viên mãi mãi là một vết nhơ không thể tẩy xóa của triều đại nhà Lê sơ. Đáng chú ý, theo các sách dã sử thì chuyện gia tộc Nguyễn Trãi bị họa tru di tam tộc là do “rắn báo oán”.

Chân dung phác thảo bà Nguyễn Thị Lộ của họa sĩ Trịnh Yên.

Các chuyện kể dù có khác nhau một vài chi tiết, song đại loại như sau: Ngày ấy, trong một gò đất um tùm cây cối ở làng Nhị Khê gọi là gò Rùa, có một con rắn mẹ sống với một đàn con. Con rắn làm tổ ở đó đã gần trăm năm, chỉ còn chờ ít năm tu luyện nữa sẽ hóa thành xà tinh có thể đi mây về gió, biến hóa huyền diệu.

Thời ấy có một ông đồ họ Nguyễn mở trường dạy học trong làng. Thấy đám đất ở gò Rùa thoáng rộng, mới bảo học trò phát dọn để chuyển lớp học đến đó. Đêm ấy rắn mẹ bèn hóa thành một người đàn bà đến báo mộng cho ông đồ và cảnh báo không được động đến gò Rùa.

Khi ông đồ tỉnh giấc thì trời đã sáng. Dù rất băn khoăn về giấc mộng lạ, song ông lại cho rằng đó là chuyện mộng mị không đáng tin. Khi ông chống gậy đến nơi định mở lớp học thì học trò đã dọn quang một đám rộng. Đêm hôm sau con rắn lại báo mộng trong hình hài người đàn bà bế ba đứa con nhỏ, khẩn khoản xin hoãn cho ba hôm để đàn con cứng cáp. Thấy người đàn bà vật nài mấy lần, ông đồ động lòng trắc ẩn đồng ý.