Thay bạn chăm sóc mẹ già

Anh là người sống sót.

Còn bạn anh—người vẫn hay chia cho anh nửa bi đông nước, người từng cười bảo “hết chiến tranh tao về sửa lại mái nhà cho mẹ”—đã nằm lại nơi sườn đồi ấy.

Trước lúc nhắm mắt, bạn anh chỉ kịp nắm chặt tay anh, thì thào:
“Về… ghé qua nhà… mẹ tao… một mình…”

Anh không kịp trả lời. Bàn tay kia đã buông ra.

Chiến tranh kết thúc sau đó không lâu.

Ngày trở về, anh không đi thẳng về nhà mình. Anh bắt chuyến xe cũ kỹ, lắc lư qua những con đường đất, tìm về ngôi làng nhỏ nơi bạn anh từng kể.

Ngôi nhà nằm nép bên bờ ao. Mái ngói cũ, tường đã ngả màu. Trước sân, một người mẹ già đang lom khom quét lá.

Anh đứng lặng rất lâu trước cổng.

Rồi anh bước vào.

“Bác… cho cháu hỏi… đây có phải nhà của…?” anh ngập ngừng gọi tên bạn.

Người mẹ ngẩng lên. Ánh mắt bà sáng lên trong một thoáng:
“Phải… cháu là bạn nó à? Nó… sắp về chưa con?”

Câu hỏi ấy như một nhát dao cứa vào lòng.

Anh không trả lời ngay. Chỉ khẽ gật đầu, rồi nói:
“Cháu… là đồng đội của anh ấy.”

Người mẹ mời anh vào nhà. Bà rót nước, tay run run nhưng giọng vẫn ấm:
“Nó đi lâu rồi… lâu lắm rồi. Nhưng tôi biết… nó sẽ về. Nó hứa với tôi mà.”

Anh nhìn quanh căn nhà nhỏ. Mọi thứ đều giản dị, nhưng gọn gàng. Trên bàn thờ, bát hương đã nguội tro.

Anh cúi đầu.

“Bác…” anh bắt đầu, giọng nghẹn lại, “anh ấy… đã chiến đấu rất dũng cảm.”

Người mẹ im lặng. Bà không hỏi thêm. Chỉ khẽ gật đầu, như đã hiểu.

Một lúc lâu sau, bà nói:
“Thế là… nó không về nữa rồi, phải không con?”

Anh không dám nhìn vào mắt bà. Chỉ siết chặt hai bàn tay:
“Cháu… xin thay anh ấy… chăm sóc bác.”

Câu nói bật ra, không chuẩn bị trước.

Người mẹ nhìn anh thật lâu. Rồi bà thở dài, nhưng không khóc:
“Nó đi rồi… nhưng còn có đồng đội như con… là tôi yên lòng.”

Từ đó, anh trở thành một phần của ngôi nhà nhỏ ấy.

Anh sửa lại mái ngói dột—việc mà bạn anh từng hứa. Anh ra đồng, gánh nước, chẻ củi. Những việc bình dị mà trước đây anh chưa từng nghĩ sẽ làm.

Mỗi lần có người hỏi, anh chỉ nói:
“Con là bạn của anh ấy.”

Người mẹ không gọi anh bằng tên. Bà gọi:
“Con.”

Nhiều năm trôi qua.

Mái tóc anh bạc dần. Người mẹ già yếu đi, rồi một ngày cũng ra đi thanh thản.

Trong căn nhà nhỏ, anh thắp hương, đứng lặng trước bàn thờ có hai bát hương đặt cạnh nhau.

Anh khẽ nói:
“Tao đã giữ lời rồi.”

Ngoài sân, gió thổi qua hàng tre, xào xạc như một câu trả lời.

Và lần đầu tiên sau rất nhiều năm, anh cảm thấy mình đã thực sự trở về.