THƯỢNG TÁ, ANH HÙNG NGUYỄN THỊ VÂN – NỮ CHIẾN SĨ BIỆT ĐỘNG KIÊN TRUNG GIỮA LÒNG CẦN THƠ

Thượng tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Vân, bí danh Hồng, sinh ra và lớn lên tại xã An Bình, thành phố Cần Thơ. Theo địa danh hiện nay, quê hương của bà thuộc phường An Bình, thành phố Cần Thơ, được hình thành trên cơ sở sắp xếp phường An Bình, xã Mỹ Khánh và một phần phường Long Tuyền từ ngày 1/7/2025. Từ một người con gái miền Tây, bà sớm bước vào cuộc kháng chiến và dành trọn tuổi trẻ cho những nhiệm vụ âm thầm nhưng vô cùng hiểm nguy giữa vùng địch kiểm soát.

Năm 1964, Nguyễn Thị Vân bắt đầu tham gia công tác giao liên. Từ tháng 3/1965 đến tháng 4/1975, bà hoạt động trên chiến trường tỉnh Cần Thơ, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau. Khi thì bà làm giao liên, lúc vận chuyển vũ khí, hàng hóa; khi làm trinh sát, điều tra nắm tình hình, lúc trực tiếp tham gia chiến đấu. Dù ở nhiệm vụ nào, bà cũng thể hiện tinh thần gan dạ, bình tĩnh và ý thức tổ chức kỷ luật cao.

Công tác giao liên trong vùng địch kiểm soát là nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Người chiến sĩ phải vượt qua nhiều trạm gác, đối mặt với những cuộc kiểm tra, truy xét bất ngờ và luôn đứng trước nguy cơ bị bắt, bị tra tấn. Nguyễn Thị Vân đã thực hiện hơn 800 lần liên lạc giữa căn cứ với các đơn vị biệt động trong nội ô Cần Thơ, bảo đảm yêu cầu nhanh chóng, bí mật và an toàn. Không chỉ làm nhiệm vụ liên lạc, bà còn thực hiện 24 chuyến vận chuyển vũ khí, hàng hóa phục vụ chiến đấu. Có những chuyến đi dài hơn 150km, qua hàng chục trạm kiểm soát của địch. Mỗi chuyến thuyền trung bình chở khoảng 5 tấn vũ khí, hàng hóa. Đối diện với những cuộc xét hỏi gắt gao, người nữ giao liên vẫn giữ được sự bình tĩnh, khôn khéo để vượt qua.

Hai năm 1966 và 1967, trước những trận đánh lớn vào sân bay Trà Nóc và các cơ quan đầu não của địch tại Cần Thơ, Nguyễn Thị Vân nhiều lần được đồng đội làm lễ “truy điệu sống”. Cái chết luôn ở rất gần người chiến sĩ biệt động, nhưng bà vẫn nhận nhiệm vụ và tiếp tục lên đường. Với người lính hoạt động trong lòng địch, mỗi lần ra khỏi căn cứ là một lần đối diện với hiểm nguy; mỗi chuyến giao liên thành công là một lần góp phần bảo đảm sự liên lạc giữa lực lượng bên ngoài với các tổ biệt động đang bám trụ trong thành phố.

Trong hoạt động biệt động, Nguyễn Thị Vân còn trực tiếp tham gia điều tra, nghiên cứu tình hình, chuẩn bị mục tiêu, phục vụ chiến đấu và theo sát diễn biến sau mỗi trận đánh. Tháng 6/1966, trong trận đánh vào một căn cứ tình báo Mỹ tại Cần Thơ, bà cùng đơn vị lập chiến công lớn, tiêu diệt 125 tên địch. Đây là một trong những chiến công nổi bật góp phần khẳng định sức chiến đấu và khả năng hoạt động táo bạo của lực lượng biệt động thành phố.

Một chiến công khác thể hiện rõ sự mưu trí của Nguyễn Thị Vân là trận đánh vào căn cứ quận I, thành phố Cần Thơ. Bà cùng đồng đội tiêu diệt tên trưởng phòng, đồng thời thu được khoảng 1.000 tờ giấy có dấu và chữ ký đã chuẩn bị sẵn. Số giấy tờ này được đưa về căn cứ để phục vụ hoạt động của lực lượng biệt động, tạo điều kiện cho cán bộ ta sử dụng trong công tác hoạt động bí mật. Không dừng lại ở đó, bà còn cùng tổ biệt động tổ chức trận đánh bằng mìn tự động tại một quán nước trên đường Lê Thánh Tôn, tiêu diệt 5 tên an ninh quân đội của chính quyền Sài Gòn.

Những chiến công liên tiếp khiến Nguyễn Thị Vân trở thành một trong những nữ chiến sĩ biệt động tiêu biểu của chiến trường Cần Thơ. Nhưng trong hoạt động bí mật, sự gan dạ phải đi cùng khả năng giữ bí mật và bản lĩnh trước đòn tra tấn của địch. Năm 1970, bà bị địch bắt và giam giữ gần một tháng. Bị tra tấn dã man, người nữ chiến sĩ vẫn kiên quyết không khai báo, bảo vệ an toàn cơ sở cách mạng. Sau khi ra tù, bà không lùi bước mà trở lại tiếp tục hoạt động.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời chiến đấu của Nguyễn Thị Vân. Trong những ngày chiến sự diễn ra ác liệt tại Cần Thơ, bà tham gia phục vụ các đơn vị chiến đấu, phối hợp với lực lượng biệt động hoạt động trong nội ô. Cùng 11 đồng chí trong tổ biệt động, bà tiến vào thành phố để liên lạc với Tiểu đoàn Tây Đô, Tiểu đoàn 307, đồng thời thực hiện nhiệm vụ đưa 21 thương binh từ nội ô về phía sau an toàn. Giữa bom đạn và vòng vây của đối phương, việc đưa thương binh ra khỏi vùng chiến sự là một nhiệm vụ đầy hiểm nguy, đòi hỏi sự gan dạ, mưu trí và quyết tâm cao.

Trong suốt quá trình hoạt động, Nguyễn Thị Vân không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn bằng sự thông minh, linh hoạt và khả năng ứng biến trước những tình huống bất ngờ. Người nữ chiến sĩ biệt động phải biết khi nào tiến, khi nào lui; khi nào cải trang, khi nào tìm cách qua mặt địch; đồng thời phải tuyệt đối giữ bí mật về tổ chức và cơ sở. Chính những phẩm chất ấy đã giúp bà nhiều lần hoàn thành nhiệm vụ trong những tình thế tưởng như không còn đường thoát.

Bà được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất, 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì, 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba, ba lần được bình chọn là Dũng sĩ diệt Mỹ - ngụy và một lần là Chiến sĩ thi đua. Đặc biệt, ngày 6/11/1978, bà vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Thượng tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Vân – người nữ chiến sĩ biệt động mang bí danh Hồng – là một trong những hình ảnh tiêu biểu cho tinh thần mưu trí, dũng cảm của phụ nữ miền Tây Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ. Những chiến công của bà trên chiến trường Cần Thơ không chỉ góp phần làm nên thắng lợi chung của lực lượng vũ trang thành phố mà còn trở thành một phần ký ức hào hùng về những con người đã âm thầm chiến đấu, hy sinh để góp phần đưa đất nước đến ngày hòa bình, thống nhất.