THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN CHÍ VỊNH – NGƯỜI CON CỦA ĐẠI TƯỚNG NGUYỄN CHÍ THANH VÀ HÀNH TRÌNH PHỤNG SỰ TỔ QUỐC

Nếu người cha dành phần lớn cuộc đời trên những chiến trường khốc liệt và trở thành một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam, thì người con trưởng thành trong một thời đại khác. Ông đi qua lĩnh vực tình báo quốc phòng, rồi trở thành một trong những gương mặt nổi bật của công tác đối ngoại quốc phòng Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Hai thế hệ. Hai hành trình khác nhau.

Nhưng giữa họ có một điểm chung: cuộc đời gắn với quân đội và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Người con sinh ra trong một gia đình đặc biệt

Nguyễn Chí Vịnh sinh ngày 15/5/1959, là con trai của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và bà Nguyễn Thị Cúc.

Khi Nguyễn Chí Vịnh mới tám tuổi, một biến cố lớn xảy đến với gia đình.

Ngày 6/7/1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột qua đời tại Hà Nội khi mới 53 tuổi.

Người cha ra đi khi cuộc kháng chiến chống Mỹ vẫn đang diễn ra quyết liệt. Với Nguyễn Chí Vịnh, ký ức về cha vì thế chỉ nằm trong những năm tháng rất ngắn của tuổi thơ.

Nhưng cái tên Nguyễn Chí Thanh thì luôn ở đó.

Đó vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra một yêu cầu rất lớn đối với người con: phải sống thế nào để xứng đáng với người cha đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng.

Sau này, Nguyễn Chí Vịnh lựa chọn quân đội.

Nhưng ông không đi lại con đường của cha.

Ông bước vào một lĩnh vực đặc biệt, nơi những chiến công nhiều khi không được công bố, những người thực hiện nhiệm vụ có thể phải sống nhiều năm trong thầm lặng:

tình báo quốc phòng.

Những năm tháng trong ngành tình báo

Nguyễn Chí Vịnh được đào tạo trong quân đội và có nhiều năm công tác trong lĩnh vực tình báo quốc phòng.

Đây cũng chính là môi trường góp phần hình thành tư duy chiến lược, khả năng phân tích tình hình quốc tế và cách nhìn nhận quan hệ giữa quốc phòng, an ninh với lợi ích quốc gia của ông sau này.

Ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí công tác trong Tổng cục II – cơ quan tình báo quốc phòng thuộc Bộ Quốc phòng – trước khi giữ cương vị Tổng cục trưởng Tổng cục II.

Khác với chiến trường của thế hệ cha mình, nơi ranh giới giữa ta và địch nhiều khi hiện hữu qua những chiến tuyến, hoạt động tình báo đòi hỏi một phương thức đấu tranh khác.

Đó là cuộc đấu trí.

Thông tin có thể trở thành sức mạnh.

Một đánh giá chính xác có thể giúp tránh những quyết định sai lầm.

Và đôi khi, thành công lớn nhất lại là những nguy cơ được nhận diện và ngăn chặn trước khi chúng xảy ra.

Những năm tháng trong ngành tình báo trở thành một phần quan trọng trong sự nghiệp của Nguyễn Chí Vịnh, nhưng dấu ấn được công chúng biết đến rộng rãi hơn của ông lại xuất hiện ở giai đoạn tiếp theo.

Đó là đối ngoại quốc phòng.

Từ tình báo đến đối ngoại quốc phòng

Năm 2009, Nguyễn Chí Vịnh được bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Trong nhiều năm sau đó, ông phụ trách và tham gia sâu vào lĩnh vực đối ngoại quốc phòng – một mặt trận ngày càng có vị trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nếu trước đây sức mạnh quốc phòng thường được nhìn chủ yếu qua quân số, vũ khí và khả năng tác chiến, thì trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, bảo vệ đất nước còn cần khả năng xây dựng lòng tin, duy trì đối thoại và tạo dựng những mối quan hệ có lợi cho môi trường hòa bình.

Nguyễn Chí Vịnh trở thành một trong những cán bộ quân đội gắn bó nổi bật với quá trình đó.

Ông tham gia thúc đẩy quan hệ quốc phòng giữa Việt Nam với nhiều quốc gia, đồng thời đóng góp vào việc mở rộng sự tham gia của Việt Nam tại các cơ chế hợp tác quốc phòng đa phương.

Điều quan trọng trong tư duy đối ngoại quốc phòng của Việt Nam là vừa mở rộng hợp tác, vừa giữ vững độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia – dân tộc.

Không lựa chọn bên này để chống bên kia.

Không để quan hệ quốc phòng trở thành công cụ phục vụ sự đối đầu giữa các nước lớn.

Nhưng đồng thời, Việt Nam chủ động hợp tác với các quốc gia trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi.

Trong tiến trình ấy, Nguyễn Chí Vịnh là một trong những người trực tiếp tham gia thực hiện đường lối đối ngoại quốc phòng của Đảng và Nhà nước.

Đưa những người lính Việt Nam đến với lực lượng gìn giữ hòa bình

Một dấu ấn đặc biệt trong giai đoạn Nguyễn Chí Vịnh phụ trách đối ngoại quốc phòng là việc Việt Nam tham gia ngày càng sâu rộng vào hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc.

Năm 2014, những sĩ quan đầu tiên của Việt Nam lên đường thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.

Sau đó, Việt Nam tiếp tục triển khai các sĩ quan, Bệnh viện dã chiến cấp 2 và lực lượng công binh tới các phái bộ gìn giữ hòa bình.

Hình ảnh người chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam vì thế xuất hiện trong một vai trò mới.

Không phải bước ra chiến trường để tiến hành một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc như thế hệ cha anh.

Mà mang trên mình chiếc mũ nồi xanh của Liên Hợp Quốc, đến những khu vực xa xôi để góp phần duy trì hòa bình, hỗ trợ người dân và thực hiện trách nhiệm quốc tế.

Đó là một bước chuyển rất có ý nghĩa.

Một đất nước từng trải qua nhiều thập kỷ chiến tranh giờ đây chủ động cử những người lính của mình ra thế giới để gìn giữ hòa bình.

Trong quá trình chuẩn bị và triển khai lực lượng này, Nguyễn Chí Vịnh là một trong những lãnh đạo Bộ Quốc phòng có nhiều đóng góp.

Một người lính của thời bình

Năm 2011, Nguyễn Chí Vịnh được thăng quân hàm Thượng tướng.

Ông tiếp tục giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng cho đến khi nghỉ công tác.

Nhìn lại hành trình của ông có thể thấy một điều thú vị: cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Chí Vịnh phản ánh khá rõ sự thay đổi trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc qua các thời kỳ.

Thế hệ Đại tướng Nguyễn Chí Thanh phải cầm súng chiến đấu trong một đất nước bị chiến tranh chia cắt.

Thế hệ Nguyễn Chí Vịnh trưởng thành khi đất nước từng bước thống nhất, đổi mới và hội nhập quốc tế.

Vì vậy, “mặt trận” của người con cũng khác.

Đó là tình báo chiến lược.

Là bàn đàm phán.

Là những cuộc đối thoại quốc phòng.

Là xây dựng lòng tin giữa quân đội Việt Nam với quân đội các nước.

Là đưa lực lượng Việt Nam tham gia gìn giữ hòa bình quốc tế.

Nếu chiến thắng của thời chiến là bảo vệ từng tấc đất bằng máu và sự hy sinh, thì một nhiệm vụ quan trọng của thời bình là không để đất nước bị đẩy vào chiến tranh, đồng thời luôn chuẩn bị đủ sức mạnh để bảo vệ Tổ quốc khi cần thiết.

Những năm cuối đời và những trang sách còn lại

Sau khi nghỉ công tác, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh dành thời gian nghiên cứu, viết sách và chia sẻ những câu chuyện về cuộc đời quân ngũ.

Một trong những tác phẩm được chú ý của ông là “Người thầy”, kể về Thiếu tướng tình báo Đặng Trần Đức – Ba Quốc, một nhân vật đặc biệt của tình báo quốc phòng Việt Nam và cũng là người có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời hoạt động của Nguyễn Chí Vịnh.

Qua những trang viết ấy, người đọc phần nào thấy được một thế giới vốn ít được biết tới: thế giới của những người làm tình báo, nơi lòng trung thành, sự tỉnh táo và khả năng giữ bí mật đôi khi quan trọng không kém lòng dũng cảm trên chiến trường.

Ngày 14/9/2023, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 64 tuổi.

Sự ra đi của ông khép lại hơn bốn thập kỷ gắn bó với quân đội, từ lĩnh vực tình báo đến công tác quản lý quốc phòng và đối ngoại quốc phòng.

Hai thế hệ – một tinh thần phụng sự

Khi nhắc đến Nguyễn Chí Vịnh, rất khó tách ông khỏi cái tên Nguyễn Chí Thanh.

Nhưng nếu chỉ gọi ông là “con trai Đại tướng Nguyễn Chí Thanh” thì chưa đủ.

Bởi người cha đã để lại một di sản rất lớn, còn người con lựa chọn cách tiếp nối di sản ấy bằng một hành trình riêng.

Nguyễn Chí Thanh nổi tiếng với phong cách đi xuống cơ sở, với những năm tháng trên chiến trường và tinh thần “bám thắt lưng địch mà đánh”.

Nguyễn Chí Vịnh trưởng thành trong ngành tình báo, rồi dành nhiều năm trên mặt trận đối ngoại quốc phòng, góp phần xây dựng quan hệ, lòng tin và vị thế của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Người cha thuộc về thế hệ phải chiến đấu để giành và giữ độc lập.

Người con thuộc về thế hệ phải góp phần tạo dựng một môi trường hòa bình để bảo vệ thành quả của độc lập ấy.

Hai con đường khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở hai chữ:

Tổ quốc.

Có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu sắc nhất khi nhìn lại câu chuyện của gia đình Đại tướng Nguyễn Chí Thanh.

Truyền thống không có nghĩa thế hệ sau phải trở thành bản sao của thế hệ trước.

Điều quan trọng hơn là mỗi người, trong hoàn cảnh lịch sử của mình, tìm được một con đường riêng để tiếp tục phụng sự đất nước.

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã hoàn thành sứ mệnh của thế hệ mình giữa những năm tháng chiến tranh.

Nhiều thập kỷ sau, người con Nguyễn Chí Vịnh tiếp tục khoác áo lính, nhưng chiến đấu trên những mặt trận khác – thầm lặng hơn, ít tiếng súng hơn, song vẫn gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ lợi ích quốc gia.

Từ Nguyễn Chí Thanh đến Nguyễn Chí Vịnh là câu chuyện của hai thế hệ tướng lĩnh, hai thời đại và hai con đường khác nhau – nhưng cùng chung một tinh thần phụng sự Tổ quốc.