TIẾNG KHÈN TRÊN ĐỈNH ĐÁ XÁM
Cụ Phan Văn Đa thường gọi mảnh đất Vị Xuyên năm ấy là "lò vôi thế kỷ". Đó là nơi mà những ngọn núi đá vôi xanh thẫm bị pháo binh bắn phá đến mức vỡ vụn, trắng xóa như vôi nung. Giữa cái nắng cháy da vào mùa hè và cái rét cắt da thịt khi mùa đông tràn về, những người lính bộ binh như cụ phải sống trong những hầm hào chật hẹp, ẩm ướt, luẩn quẩn mùi thuốc súng và mùi của đá vỡ.
Đêm trên cao điểm 1509, sương mù dày đặc đến mức đứng cách nhau vài bước chân cũng không nhìn rõ mặt. Giữa không gian tĩnh lặng đến đáng sợ của vùng biên viễn, nơi mà tiếng súng bắn tỉa có thể vang lên bất cứ lúc nào, bỗng nhiên một âm thanh dìu dặt, trầm bổng cất lên. Đó là tiếng khèn Mông của Sùng Mí Chứ – một chiến sĩ trẻ người dân tộc Mông quê ở Quản Bạ.
Chứ là người nhỏ thốn nhưng đôi bàn tay rất khéo. Cây khèn ấy được Chứ tự tay đẽo từ gỗ thông rừng, giấu kỹ trong bọc giấy nilon dưới đáy ba lô. Cụ Đa nhớ lại: "Mỗi khi nghe tiếng khèn của thằng Chứ, cái cảm giác căng thẳng như dây đàn của chúng tôi bỗng dịu lại. Tiếng khèn lúc thì thầm như tiếng gió qua khe đá, lúc lại vút cao như cánh chim ưng trên đỉnh Mã Pí Lèng".
Tiếng khèn ấy kể về những nương ngô xanh mướt, kể về mùa hoa tam giác mạch phủ hồng những triền núi, và kể về cô gái người Mông đang đứng đợi bên hiên nhà sàn. Giữa chiến trường khốc liệt, tiếng khèn như một sợi dây vô hình nối những người lính từ khắp mọi miền quê – từ đồng bằng sông Hồng đến dải đất miền Trung nắng gió – về với cảm giác bình yên của quê nhà.
Có lần, một quả pháo rơi trúng đoạn hào gần hầm của Chứ. Khi cụ Đa chạy đến, thấy Chứ đang loay hoay lau chùi bụi đá bám trên cây khèn, gương mặt tái đi vì sợ cây khèn bị hỏng hơn là sợ mình bị thương. Chứ cười hiền lành: "Cụ Đa à, người Mông mình chết là phải có tiếng khèn dẫn đường. Mà mình chưa chết, thì tiếng khèn phải giúp anh em mình sống tốt cái bụng để giữ lấy mỏm đá này chứ!".
Vào những đêm đông lạnh thấu xương, khi cái đói và nỗi nhớ nhà bủa vây, cụ Đa và đồng đội lại quây quần quanh một đốm lửa nhỏ giấu kín trong hầm, lắng nghe Chứ thổi khèn. Âm thanh ấy giúp họ quên đi cái chết đang rình rập ngoài kia, giúp họ vững tâm hơn để ôm súng giữ lấy từng tấc đất biên cương.
Sau này, khi chiến tranh lùi xa, cụ Đa vẫn thường trở lại Vị Xuyên vào ngày 12/7 (Ngày giỗ trận). Đứng giữa nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên, cụ lặng lẽ đốt một nén nhang, nhìn lên những ngọn núi xa mờ sương phủ. Cụ bảo, dường như trong tiếng gió đại ngàn, cụ vẫn nghe thấy tiếng khèn của Chứ vang vọng đâu đó – tiếng khèn của một thời tuổi trẻ kiên cường trên đỉnh đá xám, nhắc nhở thế hệ sau về một vùng biên cương đã thấm đẫm máu và nước mắt của những người lính vô danh.
