Tô Hiệu

ồng chí Tô Hiệu sinh năm 1912 trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước tại làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc tỉnh Hưng Yên) - quê hương của phong trào khởi nghĩa Bãi Sậy (1883-1892) nổi danh trong cả nước.

Phát huy truyền thống của gia đình và quê hương, đồng chí Tô Hiệu tham gia cách mạng từ rất sớm. Năm 1926, đồng chí tham gia phong trào để tang cụ Phan Châu Trinh khi học tại thị xã Hải Dương, vì vậy bị đuổi học.

Năm 1927-1929, đồng chí lên Hà Nội, ở nhà anh cả Tô Tu, tiếp tục đi học, tích cực tham gia hoạt động trong tổ chức yêu nước cách mạng. Cuối năm 1929, vào Sài Gòn hoạt động yêu nước cùng với người anh Tô Chấn.

Năm 1930, đồng chí Tô Hiệu bị thực dân Pháp bắt và kết án 4 năm tù, đầy đi Côn Đảo. Trong thời gian bị giam cầm ở Côn Đảo, đồng chí kiên cường tham gia đấu tranh trong tù, tích cực học tập lý luận cách mạng, được bồi dưỡng trở thành đảng viên trẻ, giàu nhiệt huyết và có bản lĩnh vững vàng.

Thời kỳ 1934 - 1939, đồng chí mãn hạn tù Côn Đảo về, bị thực dân Pháp quản thúc tại làng Xuân Cầu, nhưng đồng chí không chịu khuất phục, tham gia phong trào Mặt trận dân chủ Đông Dương do Đảng phát động, được bầu làm Thương vụ Xứ ủy Bắc Kỳ.

Năm 1936 - 1937, đồng chí tham gia chỉ đạo phong trào ở Hà Nội và một số tỉnh. Năm 1938-1939, được điều về đặc trách Bí thư Liên khu B (bao gồm các tỉnh miền Duyên hải Bắc Bộ, Hải Dương và Hưng Yên) kiêm Bi thư Thành ủy Hải Phòng, đã đưa phong trào ở đây lên rất cao.

Cuối năm 1939, đồng chí Tô Hiệu bị thực dân Pháp bắt tại Hải Phòng, kẻ thù đã tra tấn da man, ra sức mua chuộc nhưng không thể lay chuyển được ý chí cách mạng kiên cường của đồng chí, chúng kết án 5 năm tù và đầy đồng chí lên Nhà tù Sơn La. Những ngày bị giam cầm, mặc dù đói, rét, bệnh tật, đòn roi dã man của kẻ thù chẳng những không đè bẹp được ý chí cách mạng của đồng chí, mà trái lại, còn hun đúc thêm ý chí gang thép của người cộng sản.

Từ yêu cầu cấp bách phải thành lập một chi bộ cộng sản để lãnh đạo, tổ chức đấu tranh trong ngục tù, tháng 12/1939, Chi bộ lâm thời nhà tù được thành lập. Đến tháng 5/1940, Chi bộ nhà tù Sơn La bí mật tổ chức Đại hội lần thứ nhất, quyết định các chủ trương công tác mới và bầu đồng chí Tô Hiệu làm Bí thư Chi bộ. Với tư cách là hạt nhân lãnh đạo quần chúng đấu tranh trong và ngoài nhà tù, Chi bộ nhà tù Sơn La đã quy tụ, đoàn kết được tuyệt đại đa số tù nhân; tổ chức dạy, huấn luyện quân sự; biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng; giáo dục, động viên, tổ chức mọi người đấu tranh, làm thất bại nhiều âm mưu, hành động tàn bạo của kẻ thù.