Trần Cao Vân

Chiến sĩ Trần Cao Vân.

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Trần Cao Vân.

Năm sinh: 1866 - Năm hy sinh: 1916.

Quê quán: Điện Bàn, Quảng Nam.

Vai trò: Lãnh tụ khởi nghĩa Duy Tân (1916).

ÔNG THẦY BÓI MÙ VÀ BẢN ÁN CHÉM TẠI AN HÒA

Trần Cao Vân không chỉ là một nhà nho uyên thâm, một nhà thơ tài hoa, mà còn là một chiến sĩ cách mạng kiên trung không sợ gông cùm. Ông đã từng bị thực dân Pháp bắt giam nhiều lần, đày đi Côn Đảo vì tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, nhưng ngọn lửa cứu nước trong tim ông chưa bao giờ tắt.

Năm 1916, nhận thấy thời cơ chín muồi khi Pháp đang sa lầy trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Trần Cao Vân cùng Thái Phiên lên kế hoạch phát động cuộc khởi nghĩa vũ trang lớn tại miền Trung. Để tạo tính chính danh và quy tụ lòng dân, ông cần sự ủng hộ của Vua Duy Tân. Bằng trí thông minh sắc sảo, Trần Cao Vân đã đóng giả làm một ông thầy bói mù, hàng ngày ngồi gieo quẻ bên gốc cây si gần bãi tắm Cửa Tùng, nơi Vua Duy Tân thường ra chơi. Qua những lời sấm truyền đầy ẩn ý, ông đã tiếp cận và bắt liên lạc thành công với vị vua trẻ yêu nước. Cu ộc hội kiến bí mật trên chiếc thuyền ngự giữa dòng Hương Giang thơ mộng đã đúc kết nên một kế hoạch táo bạo: Lật đổ bộ máy cai trị của Pháp.

Thế nhưng, do có nội gián báo tin, kế hoạch khởi nghĩa bị vỡ lở trước giờ G. Trần Cao Vân, Thái Phiên và Vua Duy Tân đều bị thực dân Pháp bắt giữ. Tại phòng thẩm vấn của Tòa Khâm sứ, những sĩ quan Pháp dùng mọi đòn roi tâm lý và thể xác để ép Trần Cao Vân khai ra sự chủ mưu của Vua Duy Tân, hòng có cớ phế truất và trừng trị nhà vua.

Đứng trước sự tra khảo tàn bạo, vị chí sĩ râu tóc bạc phơ vẫn giữ phong thái ung dung, đỉnh đạc. Trái tim yêu nước và lòng trung quân của ông đã đưa ra một quyết định vĩ đại: Ông đứng ra nhận toàn bộ tội lỗi, nhận mình là kẻ chủ mưu duy nhất đã lừa gạt, ép buộc Vua Duy Tân tham gia khởi nghĩa, kiên quyết bảo vệ danh dự và tính mạng cho vị vua trẻ. Ông cười khẩy vào mặt kẻ thù: "Ta là kẻ cầm đầu, mọi việc do ta mà ra, đừng hỏi thêm gì nữa".

Không thể khuất phục được ông, thực dân Pháp kết án tử hình. Ngày 17 tháng 5 năm 1916, Trần Cao Vân cùng các đồng chí bị đưa ra chém tại pháp trường An Hòa (Huế). Đứng trước đao phủ, ông vẫn bình thản ngâm bài thơ tuyệt mệnh, khẳng định chí lớn chưa thành nhưng lòng không hổ thẹn với non sông: "Trời chung chưa đội đầu, máu giặc chưa uống cạn... Cười dòn một tiếng, ôi chao! Chết!". Đầu ông rơi xuống, nhưng khí tiết của kẻ sĩ đất Quảng Nam đã trở thành bản trường ca bất tử.

Trần Cao Vân là hiện thân của đạo lý "Sát thân thành nhân" (Hy sinh thân mình để làm nên điều nhân nghĩa). Việc ông nhận hết tội lỗi về mình để cứu Vua Duy Tân không chỉ là sự trung thành của bầy tôi, mà là hành động bảo vệ biểu tượng yêu nước của dân tộc trước sự chà đạp của ngoại bang.

Những bậc tiền nhân xưa đã sống đẹp và chết cũng đẹp đẽ, bi tráng nhường ấy. Tôi thường kể câu chuyện của cụ Trần Cao Vân để răn dạy mình và học sinh: Sự dũng cảm không chỉ thể hiện trên chiến trường, mà còn thể hiện ở việc dám nhận trách nhiệm, dám hy sinh để bảo vệ đồng đội, bảo vệ lẽ phải.