Trận chiến đấu bảo vệ Khu Gang thép Thái Nguyên (1965–1967)

Trong kháng chiến chống Mỹ, Thái Nguyên được xác định là một trung tâm công nghiệp và hậu cần quan trọng của miền Bắc. Trên địa bàn tỉnh tập trung nhiều cơ sở công nghiệp lớn, kho tàng, tuyến đường sắt và đường bộ chiến lược phục vụ nhiệm vụ chi viện cho chiến trường miền Nam. Vì vậy, từ năm 1965 khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân đối với miền Bắc, Thái Nguyên trở thành một trong những địa bàn thường xuyên bị đánh phá.

Trong số các mục tiêu quan trọng, Khu Gang thép Thái Nguyên là nơi bị không quân Mỹ tập trung đánh phá nhiều nhất. Đây là khu công nghiệp luyện kim lớn nhất miền Bắc lúc bấy giờ, có nhiệm vụ sản xuất thép phục vụ xây dựng các công trình kinh tế, quốc phòng và sửa chữa vũ khí trang bị cho quân đội. Việc phá hoại nhà máy này được Mỹ xem là cách làm suy yếu tiềm lực công nghiệp của miền Bắc.

Từ giữa năm 1965, nhiều tốp máy bay Mỹ như F-105 và F-4 thường xuyên bay vào khu vực Thái Nguyên, ném bom vào nhà máy gang thép, các kho vật tư, bến bãi và các tuyến giao thông xung quanh. Các đợt tập kích thường diễn ra bất ngờ, có khi nhiều lần trong một ngày, gây thiệt hại cho cơ sở vật chất và đe dọa trực tiếp đến hoạt động sản xuất của nhà máy.

Trước tình hình đó, lực lượng phòng không trên địa bàn đã nhanh chóng được tổ chức và củng cố. Bộ đội phòng không của Quân khu Việt Bắc phối hợp với dân quân tự vệ địa phương và lực lượng tự vệ công nhân của nhà máy xây dựng nhiều trận địa phòng không xung quanh khu công nghiệp. Các trận địa pháo cao xạ 37mm, súng máy phòng không 12,7mm cùng hệ thống hầm trú ẩn, giao thông hào được bố trí dày đặc để vừa bảo vệ người lao động vừa sẵn sàng chiến đấu khi máy bay địch xuất hiện.

Trong các trận đánh diễn ra từ năm 1965 đến 1967, khi máy bay Mỹ bay vào ném bom, các đơn vị phòng không lập tức nổ súng bắn trả quyết liệt. Công nhân nhà máy vừa tham gia chiến đấu vừa khẩn trương cứu hộ, dập lửa và sửa chữa thiết bị. Nhờ sự hiệp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng, nhiều đợt tập kích của máy bay Mỹ bị đánh trả mạnh, buộc chúng phải bay cao hoặc thay đổi hướng đánh phá. Trong quá trình chiến đấu, một số máy bay Mỹ đã bị bắn rơi trên địa bàn hoặc khu vực lân cận.

Bên cạnh nhiệm vụ chiến đấu, phong trào “vừa sản xuất, vừa chiến đấu” được triển khai rộng rãi trong toàn khu công nghiệp. Công nhân làm việc theo ca, tranh thủ sửa chữa thiết bị sau mỗi trận bom để nhanh chóng khôi phục sản xuất. Nhiều phân xưởng được sơ tán, phân tán máy móc để hạn chế thiệt hại khi bị đánh phá. Nhờ vậy, dù bị ném bom nhiều lần, hoạt động sản xuất của nhà máy vẫn được duy trì, tiếp tục cung cấp thép cho các công trình kinh tế và quốc phòng của miền Bắc.

Trận chiến đấu bảo vệ Khu Gang thép Thái Nguyên trong những năm 1965–1967 là một điển hình của cuộc chiến đấu phòng không bảo vệ công nghiệp ở hậu phương miền Bắc. Sự kiên cường của bộ đội phòng không, dân quân tự vệ và công nhân nhà máy đã góp phần bảo vệ một cơ sở công nghiệp trọng điểm, đồng thời thể hiện rõ tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm của quân và dân Thái Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.