Trần Thái Tông – Bậc minh quân khai sáng hào khí Đông A

Trong tiến trình ngàn năm quân chủ của dân tộc Việt Nam, vương triều nhà Trần đứng đó như một thiên sử thi hùng tráng, ghi dấu những trang sử oanh liệt bậc nhất về tinh thần tự tôn dân tộc. Người đặt viên gạch đầu tiên xây dựng nên đế chế vĩ đại ấy chính là Hoàng đế Trần Thái Tông Trần Cảnh. Bước lên ngai vàng giữa những biến động bão táp của lịch sử, cuộc đời ông là một bản hòa âm tuyệt đẹp giữa một nhà chính trị lỗi lạc, một võ tướng dũng mãnh nơi trận mạc và một triết gia Phật giáo mang tâm hồn đại từ đại bi sâu sắc.

Thời khắc bước lên ngôi cửu ngũ chí tôn vào cuối năm 1225 của cậu bé Trần Cảnh mới 8 tuổi hoàn toàn nằm trong sự dàn xếp đỉnh cao của Điện tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ. Cuộc hôn nhân lịch sử giữa Trần Cảnh và vị nữ hoàng cuối cùng của nhà Lý – Lý Chiêu Hoàng – đã diễn ra êm đẹp, đánh dấu một cuộc chuyển giao quyền lực hòa bình hiếm có, kết thúc thời kỳ suy vi của nhà Lý và mở ra triều đại nhà Trần. Trưởng thành từ lớp bụi của những biến động cung đình, Trần Cảnh không cam chịu làm một vị vua bù nhìn mà đã nhanh chóng vươn lên, khẳng định cốt cách của một bậc minh quân tự chủ, thông tuệ.

Dưới sự cai trị của Trần Thái Tông, nước Đại Việt đã có những bước chuyển mình vĩ đại về mọi mặt. Về mặt nội trị, ông ban hành bộ Hình luật mới, cải cách hệ thống hành chính từ trung ương đến địa phương, chia đất nước thành các lộ để dễ bề quản lý. Ông cũng là vị vua khởi xướng lệ định kỳ thi Thái học sinh để tuyển chọn hiền tài, không phân biệt xuất thân, đặt nền móng cho nền giáo dục khoa bảng rực rỡ của nhà Trần. Đặc biệt, để khuyến khích nông nghiệp, nhà vua đã cho đắp đê đỉnh nhĩ dọc theo các triền sông lớn – một công trình thủy lợi vĩ đại bảo vệ mùa màng và cuộc sống ấm no cho trăm họ bách tính.

Thế nhưng, mốc son chói lọi nhất đưa tên tuổi Trần Thái Tông vào hàng các bậc đại đế chính là cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ lần thứ nhất (năm 1258). Trước sức mạnh hung bạo của đạo quân viễn chinh từng giẫm nát từ Á sang Âu, Trần Thái Tông đã thể hiện một tinh thần thép phi thường. Khi thế giặc mạnh, ông dũng cảm nghe theo lời khuyên của Thái sư Trần Thủ Độ: "Đầu thần chưa rơi xuống đất, bệ hạ đừng lo" để thực hiện chiến thuật rút lui chiến lược, vườn không nhà trống. Và rồi, chính nhà vua đã trực tiếp lĩnh ấn tiên phong, cùng quân dân phản công dũng mãnh tại trận Đông Bộ Đầu, đánh tan nát quân thù, giải phóng kinh thành Thăng Long, mở đầu cho bản hùng ca "Hào khí Đông A" vang dội ngàn thu.

Không chỉ là một nhà chính trị, nhà quân sự thiên tài, Trần Thái Tông còn là một hành giả Phật giáo lỗi lạc. Sau khi nhường ngôi cho con vào năm 1258 để làm Thái thượng hoàng, ông đã dốc lòng nghiên cứu thiền học, viết nên tác phẩm Khóa hư lục chứa đựng những triết lý nhân sinh sâu sắc. Ông quan niệm rằng: làm vua không phải để hưởng vinh hoa, mà làm vua là để gánh vác nỗi lo của thiên hạ, lấy tâm bồ đề để phụng sự nhân sinh.

Khi ông băng hà vào năm 1277, cả giang sơn Đại Việt đều nghiêng mình tiếc thương một vị vua vĩ đại. Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, hoàng thành Thăng Long xưa nay đã mang màu áo mới hiện đại, nhưng danh thơm, đức độ và hào khí của Hoàng đế Trần Thái Tông vẫn luôn vẹn nguyên giá trị. Ông chính là biểu tượng rực rỡ cho trí tuệ nước Việt: luôn dùng luật pháp để trị quốc, dùng lòng quả cảm để bảo vệ cõi bờ và dùng lòng nhân ái để thu phục nhân tâm, xứng đáng để muôn đời hậu thế kính cẩn biết ơn.