Đảng Cộng sản Việt Nam rất tự hào có một chiến sĩ cộng sản hoạt động kiên cường, thọ tới 104 tuổi, xuyên thế kỷ 20, với trên 70 năm tuổi Đảng: Trần Xuân Độ
Đồng chí Trần Xuân Độ tên thực là Trần Hữu Tộ, sinh năm 1894 tại xã Bồ Đề, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. 7 tuổi, ông mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống lam lũ nghèo khổ, sớm tạm biệt quê hương ra Hải Phòng làm thợ. Năm 12 tuổi, ông may mắn gặp người cai tốt bụng, cho học thợ tiện ở nhà máy Nguyễn Hữu Thu. Chăm chỉ học hành, ông thành thợ giỏi, tay nghề cao, nhưng tính tình cương trực, không cam tâm chịu đè nén, bóc lột của bọn chủ và đám cai hách dịch, thường cậy thế chủ bắt nạt công nhân. Vì vậy, ông đã làm hết nhà máy này đến nhà máy khác và kết bạn với nhiều người thợ giàu tâm huyết, mong muốn liên kết chống Pháp, giải phóng dân tộc.
Thời kỳ này, ở Hải Phòng phong trào yêu nước ngày một dâng cao, với những khuynh hướng khác nhau. Hạ Bá Cang (Hoàng Quốc Việt) và Trần Xuân Độ tranh luận gay gắt về con đường cách mạng giải phóng dân tộc, nhưng là bạn bè chung ý chí và tinh thần yêu nước nên các ông không tuyệt giao, mà thoả thuận sẽ gặp nhau, hiểu nhau sau. Chính Hạ Bá Cang đã nhận xét: “Sau nhiều lần tranh cãi rất gay go, anh Độ và tôi đều nhận thấy rằng, mặc dầu lập trường có khác nhau, song dù theo chủ nghĩa quốc gia hay chủ nghĩa quốc tế, chúng ta cần phải cùng nhau thống nhất hành động chống bọn cướp nước” (1).
Tránh sự truy lùng của thực dân Pháp, Trần Xuân Độ sang làm công nhân mỏ ở Lào, rồi sang Thái Lan; ở đây ông gia nhập Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội. Từ năm 1926-1928 ông về nước hoạt động. Năm 1929 bị mật thám bắt, tra tấn dã man, giam ở nhà tù Hoả Lò (Hà Nội), rồi bị kết án tù chung thân cấm cố, phát vãng lên nhà tù Sơn La. Năm 1930 ông bị đày đi Côn Đảo, đến 9/1945, ông cùng 1700 chiến sĩ cách mạng được Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà đón về đất liền. 15 năm bị tù ở Côn Đảo, ông luôn là người chiến sĩ trung kiên, bất khuất. Trong tù ông gặp các ông Trần Huy Liệu, Nguyễn Phương Thảo (Nguyễn Bình) là những đảng viên Quốc dân Đảng đã giác ngộ cách mạng theo lập trường chủ nghĩa quốc tế vô sản.
Về đến đất liền, Đảng phân công đồng chí Trần Xuân Độ làm Bí thư tỉnh uỷ tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Khi đồng chí Nguyễn Bình được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Tổng tư lệnh phái vào miền Nam, tổ chức thống nhất lại các lực lượng vũ trang, Trần Xuân Độ đã hợp tác chặt chẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ trong điều kiện khó khăn, phức tạp.
Khi đồng chí Nguyễn Bình làm Khu bộ trưởng khu 7, Trần Xuân Độ làm chủ nhiệm chính trị bộ. Cuối năm 1948, ông được điều ra Bắc. Sau đó dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (1951) rồi trở về miền Nam, được chỉ định làm Thư ký công đoàn miền Tây Nam bộ. Từ tháng 7/1954, kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Trần Xuân Độ tập kết ra Bắc. Năm 1955 ông được Chính phủ cử làm Đại sứ Việt Nam dân chủ cộng hoà tại nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên. Năm 1962, ông về nước, làm Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ-Bộ Ngoại giao, đến năm 1972 thì nghỉ hưu. Ngày 3/12/1997 ông từ trần, thọ 104 tuổi. |
