Triệu Quang Phục – Cuộc chiến chống nhà Lương và nội chiến với Lý Phật Tử

Sau khi Lý Nam Đế lâm bệnh và rút về động Khuất Lão, ông đã giao toàn quyền chỉ huy quân đội cho Triệu Quang Phục. Trong bối cảnh quân Lương với lực lượng đông đảo liên tục truy kích, Triệu Quang Phục không lựa chọn đối đầu trực diện mà đưa nghĩa quân rút về vùng đầm Dạ Trạch thuộc Hưng Yên ngày nay để xây dựng căn cứ kháng chiến.

Lợi dụng địa hình sông nước, lau sậy rậm rạp và đầm lầy hiểm trở, Triệu Quang Phục tổ chức lực lượng theo lối đánh du kích. Ban ngày, nghĩa quân ẩn mình trong đầm lầy, giữ bí mật lực lượng; ban đêm bất ngờ tập kích doanh trại quân Lương, tiêu diệt sinh lực địch rồi nhanh chóng rút lui. Chiến thuật linh hoạt này khiến quân Lương lâm vào thế bị động, vừa thiếu lương thực, vừa suy giảm tinh thần sau nhiều năm chinh chiến mà không thể tiêu diệt được nghĩa quân.

Sau nhiều năm cầm cự, khi quân Lương suy yếu bởi chiến tranh trong nước và những tổn thất trên chiến trường, Triệu Quang Phục nắm bắt thời cơ phát động cuộc tổng phản công. Nghĩa quân liên tiếp giành thắng lợi, buộc quân Lương phải rút khỏi Vạn Xuân. Chiến thắng ấy đã bảo vệ nền độc lập non trẻ mà Lý Nam Đế gây dựng, đồng thời khẳng định tài năng quân sự xuất sắc của Triệu Quang Phục.

Năm 548, Triệu Quang Phục lên ngôi, lấy hiệu Triệu Việt Vương, tiếp tục xây dựng và củng cố nước Vạn Xuân. Ông chú trọng ổn định đời sống nhân dân, củng cố quân đội và tăng cường phòng thủ nhằm bảo vệ đất nước trước nguy cơ ngoại xâm.

Tuy nhiên, hòa bình không kéo dài. Lý Phật Tử, một tôn thất của triều Tiền Lý, đưa quân tranh giành quyền lực. Ban đầu, hai bên chấp nhận giảng hòa và chia nhau cai quản đất nước để tránh nội chiến. Nhưng sau nhiều năm tích lũy lực lượng, Lý Phật Tử bất ngờ phá vỡ thỏa thuận, mở cuộc tấn công quy mô lớn nhằm thống nhất quyền lực.

Trước cuộc tiến công bất ngờ, Triệu Việt Vương dù kiên cường chống trả nhưng dần rơi vào thế bất lợi. Theo ghi chép của Đại Việt sử ký toàn thư, khi bị dồn đến cửa biển Đại Nha, ông không chấp nhận đầu hàng mà đã tự vẫn vào năm 571, khép lại triều đại Triệu Việt Vương sau hơn hai thập kỷ tồn tại.

Mặc dù kết thúc bằng bi kịch nội chiến, Triệu Quang Phục vẫn được lịch sử ghi nhận là một trong những vị anh hùng tiêu biểu của thời kỳ đầu giành độc lập. Nghệ thuật chiến tranh du kích ở căn cứ Dạ Trạch được xem là một trong những hình thức tác chiến độc đáo đầu tiên trong lịch sử quân sự Việt Nam, thể hiện tư duy lấy yếu thắng mạnh, lấy địa hình và lòng dân làm sức mạnh để bảo vệ Tổ quốc. Tên tuổi Triệu Việt Vương mãi gắn liền với tinh thần bất khuất và ý chí giữ vững nền độc lập của dân tộc Việt Nam trong buổi đầu dựng nước.