Trở về từ Côn Đảo nhưng không khuất phục
Sau khi được trả tự do, Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục giữ vững lập trường, từ chối những lời mời hợp tác với chính quyền thuộc địa.
Năm 1921, sau khoảng 13 năm bị giam tại Côn Đảo, Huỳnh Thúc Kháng được trả tự do. Đối với nhiều người, việc trở về sau một thời gian dài tù đày có thể mở ra mong muốn tìm kiếm một cuộc sống bình yên. Nhưng với Huỳnh Thúc Kháng, đó lại là sự khởi đầu của một chặng đường hoạt động mới.
Sau khi ra tù, thực dân Pháp tìm cách lôi kéo ông. Theo tài liệu của Bộ Nội vụ, chính quyền cũ từng tìm cách khôi phục hàm Tiến sĩ Hàn lâm viện Biên tu và mời ông làm việc tại Bác cổ viện ở Huế. Huỳnh Thúc Kháng kiên quyết từ chối.
Ông trở về quê nhà, tiếp tục đọc sách, nghiên cứu và theo dõi tình hình đất nước. Quyết định này thể hiện rõ khí tiết của ông: danh vị và quyền lợi cá nhân không thể thay thế lý tưởng phụng sự dân tộc.
Những năm sau đó, Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục tìm kiếm con đường hoạt động phù hợp với hoàn cảnh. Ông quan tâm đến vấn đề dân quyền, giáo dục và sự thay đổi của xã hội.
Nếu giai đoạn trước đó ông chủ yếu hoạt động trong phong trào Duy Tân, thì sau khi ra tù, ông chuyển mạnh hơn sang hoạt động chính trị và báo chí. Đây là bước phát triển tự nhiên trong tư tưởng của một nhà yêu nước đã trải qua nhiều biến động.
Cuộc đời Huỳnh Thúc Kháng cho thấy một đặc điểm nổi bật: hoàn cảnh càng khó khăn càng làm nổi bật khí tiết. Sau 13 năm Côn Đảo, ông không lựa chọn sự an nhàn mà tiếp tục dấn thân.
Chính sự kiên định ấy giúp Huỳnh Thúc Kháng trở thành một trong những nhân vật có uy tín lớn trong giới trí thức và nhân sĩ yêu nước Việt Nam. Uy tín đó sau này tiếp tục được thể hiện qua hoạt động tại Viện Dân biểu Trung Kỳ và báo Tiếng Dân.
