“trung đội tóc dài”

Hơn 40 cô gái lái xe Trường Sơn ngày ấy, giờ người còn, người mất. Người còn sống thì tuổi đã cao, sức khoẻ cũng đã yếu, nhưng khi khoác lên mình chiếc áo chiến sĩ, ở họ vẫn toát lên khí chất anh hùng. Đến dự chương trình giao lưu, các cô, các bác đều đã ở tuổi “xưa nay hiếm”, nhưng những ký ức về một thời thanh xuân đầy nhiệt huyết, tham gia nhiệm vụ tải đạn, lương thực và bộ đội dọc tuyến Bắc -Nam vẫn còn in đậm trong tâm trí.

Chia sẻ tại buổi giao lưu, Trung tá Nguyễn Thị Hòa, nguyên chính trị viên Đại đội, Trưởng ban liên lạc Đại đội nữ lái xe Trường Sơn xúc động kể: Đại đội nữ lái xe Trường Sơn (tiền thân là Trung đội nữ lái xe Nguyễn Thị Hạnh), được thành lập bởi Đảng bộ Đoàn 500 (trực thuộc Bộ Tư lệnh 559) nhằm hỗ trợ cho kho trạm thay cho lái xe nam ra trận. Trong 45 người được lựa chọn đầu tiên, có 40 nữ Thanh niên xung phong tuổi đời từ 18-20 là lái xe và 5 thợ sửa xe. Họ gặp nhau trong khóa huấn luyện cấp tốc 45 ngày ở trường lái xe 255 (nay là trường Trung cấp Kỹ thuật xe – máy Sơn Tây) và trở thành những nữ lái xe chia lửa với đồng đội trên tuyến đường Trường Sơn lịch sử.

Trong suốt thời gian từ khi thành lập đến năm 1973, Trung đội “tóc dài” ấy đã vận chuyển được hàng vạn tấn hàng, hàng trăm ngàn bộ đội, thương binh vào Nam, ra Bắc. Những chuyến hàng không ngại hiểm nguy, ngày đêm lăn bánh dưới đôi tay mềm yếu, nhưng chắc chắn kiên cường không kém gì nam giới. Dù hiểm nguy luôn chờ đón, rình rập, mặc “thần sấm”, “con ma”… của kẻ thù, những chuyến xe có “buồng con gái” vẫn hiên ngang vượt qua mưa bom bão đạn, ghi lại dấu ấn ở những trận chiến cam go nhất của lịch sử, làm chấn động cả tuyến đường Trường Sơn.

Trung tá Nguyễn Thị Hoà cho biết: “Trung đội được thành lập từ đầu năm 1968, thì đến cuối năm, chiến tranh rất ác liệt, các chị nhận lệnh tham gia vào chiến dịch. Mỗi xe có 1 người cầm lái, người nào lái chưa giỏi thì có 2 người trên 1 xe. Chúng tôi ngày nghỉ, đêm đi, băng qua nhiều trọng điểm bắn phá ác liệt, trên đường có rất nhiều hố bom. Chúng tôi phân công nhau, chị em khoẻ thì đi, yếu thì ở nhà làm lốp, làm nhíp. Có những chuyến đi không biết có trở về được không, có những trận đánh trước khi đi nhiều chị em được đơn vị làm lễ truy điệu sống, nhưng ai ai cũng luôn vững lòng, bền gan bởi phía trước là tiền tuyến, phía sau là đồng đội cần được đưa về. Những năm tháng ấy, gian khổ nhưng đầy tự hào…”.

Những chuyến xe chở hàng hóa, lương thực, bộ đội cũng “chở” luôn biết bao kỷ niệm. Các chị trên xe vừa là “thợ lái”, vừa là hộ lý, khiêng cáng thương binh. Có thương binh cụt cả hai đùi, không biết bám vào đâu, buộc phải cõng trên lưng, có ngày đêm không nghỉ, cả đoàn xe đi đêm không còn, không đèn, chỉ nhìn đương bằng đèn gầm qua những nơi trọng điểm bắn phá như Ngã ba Đồng Lộc, vị trí 050, thậm chí xe hỏng giữa đường, các chị lại là “thợ sửa chữa” di động để kịp thời giải phóng cho xe đi.

Hiện nay, Trung tá Nguyễn Thị Hòa vẫn còn giữ lại cuốn sổ liên lạc ghi chép đầy đủ cuộc sống của các đồng đội. Có 3 người đã qua đời, 19 người là thương binh, hai người đơn thân… Đa phần, các đồng đội đều chịu thiệt thòi trong cuộc sống, hiếm hoi lắm mới có người có cuộc sống ổn định, hạnh phúc.

Bà Hoà vẫn nhớ như in câu nói của Đại đội trưởng Phùng Thị Viên trước khi mất: “Đời có thể quên chúng mình, nhưng chúng mình nhất định đừng bao giờ quên nhau, bỏ nhau nhé” khiến các chị cố gắng tìm lại đồng đội. Lần mò khắp các ngõ ngách của Hà Nội, các bà vận động chồng cùng chung tay giúp đỡ, cuối cùng, cũng tìm được đồng đội của mình. Ban Liên lạc Đại đội được thành lập, được sự thăm hỏi hỗ trợ của cá nhân, tập thể. Câu chuyện của nữ chiến sĩ Đại đội nữ lái xe Trường Sơn còn được Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam triển lãm, xuất bản thành sách song ngữ…