TỪ BAO XI MĂNG ĐẾN DÒNG NƯỚC LŨ
Tuổi thơ không còn bóng cha Nguyễn Mậu Vũ sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Cha anh - ông Nguyễn Mậu Phụ - tham gia Quân đội nhân dân Việt Nam và hy sinh năm 1966, để lại năm người con thơ dại cho người vợ gánh vác. Tuổi thơ của Vũ không nhiều ký ức về cha. Chỉ là những lá thư vàng ố, được mẹ đọc trong ánh đèn dầu leo lét; là tiếng máy bay gầm xa; là những bữa cơm độn khoai sắn nhiều hơn gạo; là dáng mẹ tảo tần, lặng lẽ nuôi năm con khôn lớn... Cái nghèo thời ấy không ồn ào, nhưng bền bỉ như một thử thách. Vũ lớn lên trong thiếu thốn, trong sự lặng lẽ của một đứa trẻ mồ côi cha. Không than thở, đòi hỏi, chỉ âm thầm lớn lên bằng ý chí. Có lẽ, chính từ sự mất mát sớm ấy mà trong lòng anh hình thành một mạch ngầm tiếp nối. Người cha ngã xuống giữa chiến tranh, người con lớn lên trong thời bình. Nhưng cả hai cùng chọn đứng ở tuyến đầu của Tổ quốc. Người học trò cắt bao xi măng đóng vở Nhắc đến Nguyễn Mậu Vũ thời đi học, người ta nhớ trước hết là những cuốn vở bọc bằng bao xi măng. Nhà nghèo. Năm anh em cùng đến lớp. Khi còn chưa đủ tuổi vào học, Vũ đã nằng nặc xin mẹ cho đi sớm. Anh nhặt những vỏ bao xi măng bỏ đi, đem về giặt sạch lớp bụi vôi, phơi khô, dùng tay vuốt phẳng rồi cắt làm bìa vở. Không ai bắt buộc anh phải tươm tất như thế.
Nhưng anh không muốn đến lớp với sự cẩu thả. Nghèo, nhưng không cho phép mình lôi thôi. Thiếu thốn, nhưng không chấp nhận buông xuôi. Chiếc bìa màu nâu sần sùi ấy không chỉ che chắn trang giấy, nó che chở một lòng tự trọng non trẻ và cũng là dấu ấn của một tuổi thơ biết tự đứng dậy. Nguyễn Mậu Vũ học giỏi từ những năm tiểu học đến trung học cơ sở. Bước vào Trường Phổ thông Cấp 3 Cẩm Bình (khoá 1975 - 1976), trong lớp do thầy Nguyễn Doãn Trường chủ nhiệm, Vũ là một trong những gương mặt sáng, nhỏ nhắn, thư sinh, hiền lành nhưng ý chí rất chắc. Giữa hoàn cảnh thiếu thốn, anh vẫn nuôi một mục tiêu rõ ràng: thi đỗ, tham gia lực lượng Công an nhân dân. Không phải ước mơ mơ hồ, mà là lựa chọn có suy nghĩ. Anh hiểu, muốn tiếp nối truyền thống gia đình, muốn sống xứng đáng với sự hy sinh của cha, anh phải bước vào một con đường có trách nhiệm lớn lao hơn bản thân mình. Những đêm học bên đèn dầu, những buổi sáng dậy sớm rèn luyện thể lực, những tháng ngày tự kỷ luật nghiêm khắc với chính mình - tất cả tạo nên nền tảng để anh thi đỗ vào Trường Công an nhân dân. Từ những “cuốn vở xi măng” của tuổi thơ nghèo khó, anh bước vào cánh cửa của một hành trình mới. Trưởng thành nhanh trong màu áo Công an Môi trường đào tạo của lực lượng Công an nhân dân tôi luyện ở Nguyễn Mậu Vũ sự kỷ luật, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Anh không chỉ học kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, mà còn học cách đứng vững trước áp lực, học cách đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Tốt nghiệp, Nguyễn Mậu Vũ được phân công về công tác tại huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Công việc hình sự không có sự hào nhoáng. Đó là những đêm mật phục, những chuyên án kéo dài, những lần đối diện tội phạm trong thế giằng co hiểm nguy.
Ở tuổi 30, Nguyễn Mậu Vũ đã mang quân hàm Đại uý, giữ chức Đội trưởng Đội Hình sự huyện Nghi Xuân. Sự tín nhiệm ấy không đến từ may mắn, mà từ năng lực nghiệp vụ, sự điềm đạm và tinh thần dấn thân. Là người chỉ huy, anh không đứng sau lưng đồng đội. Anh đi đầu trong những vụ việc phức tạp. Với anh, giữ gìn bình yên cho nhân dân không chỉ là đấu tranh trấn áp tội phạm. Đó còn là có mặt ở mọi tình huống khó khăn, hiểm nguy đe doạ đến cuộc sống cộng đồng. Người công an ở tuyến huyện thời ấy làm tất cả những gì dân cần. Khi có bất ổn xã hội - anh có mặt. Khi xảy ra tranh chấp - anh hoà giải. Và khi thiên tai ập đến - anh cũng ở tuyến đầu. Mái ấm nhỏ và khoảng trống không thể lấp đầy Giữa bộn bề công việc, anh vẫn là người con hiếu thảo, người chồng, người cha tận tuỵ. Anh lập gia đình với chị Nguyễn Thị Nhì. Hai con gái - Nguyễn Thị Hoài và Nguyễn Thị Hương là niềm vui lớn nhất của anh. Trong căn nhà nhỏ, anh vừa là người con của một gia đình liệt sĩ, vừa là trụ cột của mái ấm riêng. Anh ít nói về khó khăn của mình. Những hiểm nguy nghề nghiệp anh giấu đi, không muốn vợ con phải lo lắng. Cuộc sống chưa kịp đủ đầy... Sự lựa chọn giữa dòng nước dữ Ngày 17/9/1989, một trận lũ lớn tràn qua Hà Tĩnh. Nghi Xuân chìm trong nước. Nhà cửa ngập sâu, người dân hoảng loạn... Trong hoàn cảnh ấy, Đại uý - Đội trưởng Đội Hình sự Nguyễn Mậu Vũ cùng đồng đội lao vào vùng nước xiết để cứu hộ, cứu nạn. Đó không phải nhiệm vụ hình sự, đó là nhiệm vụ của người công an. Khi sự sống của người dân bị đe doạ, người chiến sĩ không có quyền đứng ngoài. Anh đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Không giữa tiếng súng chiến trường.
Không trong một chuyên án. Mà giữa dòng nước lũ của thời bình. Sự ra đi của anh để lại nỗi đau cho gia đình, đồng đội và quê hương. Hai con gái còn thơ dại mất đi người cha. Người vợ mất đi chỗ dựa. Gia đình lại thêm một lần chịu mất mát - người con của liệt sĩ nay cũng ngã xuống. Một cuộc đời còn mãi với thời gian Cuộc đời Nguyễn Mậu Vũ là mạch tiếp nối: từ người cha hy sinh trong chiến tranh đến người con ngã xuống giữa thiên tai thời bình. Từ bao xi măng thô ráp của tuổi thơ nghèo khó, anh mang quân hàm Đại uý ở tuổi 30. Từ một đứa trẻ mồ côi cha, anh trở thành người chỉ huy được tin cậy. Và khi đối diện hiểm nguy, anh chọn bước tới. Khẩu hiệu “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” với anh không phải câu chữ treo trên tường. Đó là cách sống, khi đấu tranh với tội phạm - quên thân; khi đối diện lũ dữ - cũng quên mình. Thời bình vẫn có những trận tuyến. Bình yên của xã hội không tự nhiên mà có. Nó được giữ gìn bởi những con người cụ thể, trong những hoàn cảnh cụ thể, bằng sự hy sinh rất thật. Phần mộ Liệt sĩ Nguyễn Mậu Vũ hiện ở Nghĩa trang xã Cẩm Bình. Người anh trai Nguyễn Mậu Hồng thay gia đình hương khói. Trường THPT Cẩm Bình - nơi anh từng học - vẫn nhắc đến anh như một niềm tự hào lặng sâu: Có những cái chết hoá thành bất tử. Có những con người sống mãi với non sông. Nguyễn Mậu Vũ - người học trò từng cắt bao xi măng đóng vở - đã sống một cuộc đời không dài, nhưng trọn vẹn. Và trong ký ức quê hương, anh vẫn đứng đó, như một người gác bình yên giữa thời bình
