Từ bầu trời lửa đến những vì sao

Đêm 27 tháng 12 năm 1972.

Trên bầu trời Hà Nội, những chiếc B-52 khổng lồ trút bom xuống thành phố. Phía dưới là một Hà Nội đang rung chuyển. Phía trên, giữa tiếng động cơ và ánh chớp của đạn phòng không, một chiếc MiG-21 lao vào khoảng trời lửa.

Trong buồng lái là Phạm Tuân.

Không ai nhìn thấy khuôn mặt người phi công sau lớp mặt nạ dưỡng khí. Nhưng có lẽ ở khoảnh khắc ấy, điều người ta có thể hình dung là một sự tập trung đến tuyệt đối. Bởi trên bầu trời, giữa những cỗ máy chiến tranh khổng lồ, người phi công chỉ có vài giây để nhận ra mục tiêu, phán đoán khoảng cách và đưa ra quyết định.

Phạm Tuân đã bắn rơi một máy bay B-52. Chiến công ấy đưa tên tuổi người phi công trẻ vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nhưng nếu chỉ nhớ Phạm Tuân bằng một chiếc B-52 bị bắn rơi, có lẽ vẫn chưa đủ để hiểu hết hành trình của ông. Bởi câu chuyện của Phạm Tuân không dừng lại ở bầu trời chiến tranh.

Ông sinh năm 1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nông dân. Từ một chàng trai của đồng quê, ông trở thành người lính không quân, rồi được đào tạo để làm chủ những chiếc máy bay chiến đấu hiện đại.

Chiến tranh đưa ông lên bầu trời. Và khát vọng đưa ông đi xa hơn nữa.

Năm 1980, Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên và cũng là người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ trong chuyến bay hợp tác giữa Việt Nam và Liên Xô trên tàu Soyuz 37.

Từ độ cao của chiến trường đến độ cao của vũ trụ, khoảng cách ấy tưởng như không thể đo bằng những con số. Nhưng thực ra, nó được nối bằng một thứ rất giản dị: khát vọng chinh phục những giới hạn của con người. Có lẽ chính vì thế mà câu chuyện Phạm Tuân đẹp ở chỗ nó không khép lại sau chiến tranh.

Một người từng bay giữa bom đạn rồi lại bay giữa những vì sao. Một người từng nhìn xuống một đất nước đang chìm trong khói lửa rồi sau đó có cơ hội nhìn Trái Đất từ khoảng không vũ trụ. Hai bầu trời ấy rất khác nhau. Một bầu trời có tiếng bom. Một bầu trời chỉ còn màu xanh thẳm và sự tĩnh lặng của vũ trụ. Nhưng ở cả hai nơi, Phạm Tuân đều mang theo mình hình ảnh của một đất nước Việt Nam nhỏ bé mà không chịu đứng yên trước những giới hạn.

Ngày hôm nay, khi nhìn một chiếc máy bay lướt qua nền trời, có thể ta chỉ thấy một chấm nhỏ rồi nhanh chóng biến mất. Nhưng lịch sử từng có những con người đã gửi cả tuổi trẻ của mình vào những khoảng trời như thế.

Từ một làng quê Thái Bình đến bầu trời Hà Nội, rồi từ bầu trời ấy đến vũ trụ, hành trình của Phạm Tuân giống như một đường bay đặc biệt của lịch sử Việt Nam: đi qua chiến tranh để hướng tới những chân trời rộng lớn hơn.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất không phải là ông đã bay cao đến đâu. Mà là từ những năm tháng đất nước còn chìm trong lửa đạn, một thế hệ người Việt đã dám ngước nhìn lên trời cao và tin rằng: mình có thể đi xa hơn nữa.