Dòng Nhật Lệ còn nhớ những chuyến đò của Mẹ Suốt

Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt tại Quảng Bình, dòng Nhật Lệ từng ngày hứng chịu bom đạn của máy bay Mỹ. Giữa khung cảnh ấy, một người phụ nữ đã nhiều lần chèo đò đưa bộ đội, thương binh, vũ khí và hàng hóa qua sông. Đó là Mẹ Nguyễn Thị Suốt, người phụ nữ bình dị sau này trở thành biểu tượng về lòng dũng cảm của người dân Quảng Bình trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Người phụ nữ chèo đò trên dòng Nhật Lệ

Mẹ Nguyễn Thị Suốt sinh năm 1906 tại làng Phú Mỹ, nay thuộc thôn Mỹ Cảnh, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Xuất thân trong một gia đình nghèo, từ nhỏ Mẹ đã phải đi ở, làm thuê để kiếm sống. Sau Cách mạng Tháng Tám, Mẹ lập gia đình và làm nghề chèo đò trên sông Nhật Lệ.

Năm 1964, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá đặc biệt ác liệt. Sông Nhật Lệ là tuyến giao thông quan trọng, nối các khu vực hai bên bờ và phục vụ việc vận chuyển người, hàng hóa cho chiến trường.

Khi ấy, Mẹ Suốt đã ở tuổi gần 60.

Thay vì rời khỏi vùng nguy hiểm, Mẹ tình nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò đưa cán bộ, bộ đội, thương binh và vũ khí qua sông. Công việc tưởng chừng đơn giản ấy lại diễn ra ngay giữa những trận oanh kích liên tục.

Chiếc đò nhỏ giữa mưa bom

Mỗi ngày, chiếc đò của Mẹ Suốt lặng lẽ qua lại trên dòng Nhật Lệ. Máy bay địch thường xuyên đánh phá các tuyến giao thông, bến phà và những khu vực có hoạt động vận chuyển.

Nhưng Mẹ vẫn chèo.

Theo các tư liệu về Mẹ, có thời điểm chiếc đò thực hiện khoảng 1.400 chuyến mỗi năm, đưa người và hàng hóa qua lại giữa hai bờ.

Mẹ không chỉ đưa bộ đội sang sông mà còn vận chuyển thương binh, vũ khí và những hàng hóa cần thiết phục vụ chiến đấu. Trong điều kiện bom đạn luôn rình rập, mỗi chuyến đò đều tiềm ẩn nguy hiểm.

Những kỷ vật của Mẹ như chiếc nón lá và mảnh vải dù dùng để ngụy trang khi chèo đò hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Những vật dụng giản dị ấy gợi nhớ về một người phụ nữ đã ngày ngày đối mặt với hiểm nguy bằng chính chiếc mái chèo của mình.

“Sợ chi sóng nước tàu bay”

Hình ảnh Mẹ Suốt đã gây xúc động mạnh đối với nhiều người từng chứng kiến những năm tháng chiến tranh tại Quảng Bình.

Nhà thơ Tố Hữu sau khi gặp Mẹ đã viết bài thơ “Mẹ Suốt”, khắc họa hình ảnh người phụ nữ chèo đò giữa bom đạn:

“Một tay lái chiếc đò ngang
Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày
Sợ chi sóng nước tàu bay
Tây kia ta đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua.”

Những câu thơ ấy góp phần đưa hình ảnh Mẹ Suốt đến với đông đảo nhân dân cả nước, biến chiếc đò nhỏ trên sông Nhật Lệ thành một biểu tượng của tinh thần kiên cường trong những năm chống Mỹ.

Người phụ nữ không chịu rời nhiệm vụ

Năm 1966, Mẹ Suốt được mời tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc tổ chức tại miền Bắc.

Ngày 1/1/1967, Mẹ được phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông - Vận tải trong chống Mỹ, cứu nước. Một số tư liệu cũng ghi nhận Mẹ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong thời gian này.

Dù đã được tuyên dương, Mẹ vẫn muốn tiếp tục công việc chèo đò. Với Mẹ, nhiệm vụ đưa bộ đội và hàng hóa qua sông vẫn cần có người đảm nhiệm.

Đó là một nét đặc biệt trong hình ảnh Mẹ Suốt: danh hiệu không làm Mẹ rời khỏi công việc mà Mẹ cho rằng mình có thể làm để giúp sức cho cuộc chiến đấu.

Hy sinh giữa dòng sông quê hương

Năm 1968, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Mẹ Suốt phải chuyển hoạt động lên khu vực cao hơn, nhưng vẫn tiếp tục tham gia công việc phục vụ chiến đấu.

Ngày 11/10/1968, trong lúc làm nhiệm vụ tại khu vực bến đò Bảo Ninh, Mẹ Nguyễn Thị Suốt hy sinh trong một trận bom của máy bay Mỹ.

Người phụ nữ đã dành những năm tháng cuối đời để chèo đò giữa bom đạn cuối cùng cũng ngã xuống bên dòng sông mà Mẹ đã nhiều năm gắn bó.

Sự hy sinh ấy khiến hình ảnh Mẹ Suốt càng trở nên bất tử trong ký ức của người dân Quảng Bình.

Từ chiếc mái chèo đến biểu tượng bên dòng Nhật Lệ

Sau chiến tranh, quê hương Quảng Bình dựng bia tưởng niệm và sau đó xây dựng tượng đài Mẹ Suốt bên dòng Nhật Lệ. Hình ảnh Mẹ trong tư thế chèo đò đã trở thành một biểu tượng quen thuộc của thành phố Đồng Hới.

Câu chuyện về Mẹ Suốt không gắn với một trận đánh lớn hay một chiến công trên chiến trường theo nghĩa thông thường. Chiến công của Mẹ nằm trong những chuyến đò liên tục giữa hai bờ sông, trong những lần đưa bộ đội, thương binh và vũ khí vượt qua vùng bom đạn.

Mẹ chỉ có một chiếc đò và một mái chèo, nhưng phía sau mỗi chuyến sang sông là sự sống của những người lính, là những chuyến hàng phục vụ chiến trường và là sự kết nối giữa các lực lượng trong thời điểm chiến tranh khốc liệt.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày Mẹ hy sinh, hình ảnh Mẹ Nguyễn Thị Suốt vẫn hiện diện bên dòng Nhật Lệ. Chiếc mái chèo năm xưa đã trở thành biểu tượng cho một thế hệ phụ nữ Việt Nam bình dị nhưng kiên cường, những con người đã góp phần vào cuộc kháng chiến bằng chính sức lực và lòng can đảm của mình.

Lưu ý: Mẹ Suốt thường được gọi là Mẹ Suốt hoặc Mẹ Nguyễn Thị Suốt, nhưng không nên ghi Mẹ là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng nếu không có nguồn xác nhận danh hiệu này. Các nguồn tớ kiểm tra xác nhận rõ Mẹ được phong tặng danh hiệu Anh hùng vì thành tích trong công tác giao thông - vận tải thời chống Mỹ.