VỊ TƯỚNG KHÔNG HÀM -NGUYỄN CHÁNH

Nguyễn Chánh sinh ra ở xóm Vạn Đò, thôn Thọ Lộc, xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình trung nông. Gia đình ông có 8 người con. Ông là con út, thường được gọi Út Chín. Sau này khi tham gia cách mạng, ông đổi Chín thành Chánh.

Thông minh, gan dạ, năm 14 tuổi, Út Chín nhận nhiệm vụ làm liên lạc cho Đảng, nhiều lần qua mặt địch, chuyển thư trót lọt. 17 tuổi, Nguyễn Chánh chính thức trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương. Tháng 5/1931, bị địch bắt lần thứ nhất, giam tại nhà lao Quảng Ngãi, ông bàn với đồng đội đấu tranh tập thể, tuyệt thực tập thể, biến nhà lao thành trường học. Ông còn dạy mọi người làm thơ Đường.

Được tha về nhưng bị giam lỏng, quản thúc ở địa phương, Nguyễn Chánh kết hôn với bà Phạm Thị Trinh, một nữ đồng chí cùng tuổi, cùng hoạt động trong Ban Tuyên truyền, cùng bị bắt giam ở nhà lao Quảng Ngãi.

Từ 1937 - 1939, Nguyễn Chánh được Xứ ủy giao nhiệm vụ Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi, tiếp theo là Bí thư Liên Tỉnh ủy Quảng Ngãi - Bình Định - Phú Yên. Năm 1939, ông bị giặc bắt vào tù lần thứ hai. Năm 1941, bà Trinh cũng lần thứ hai bị giam vào Nhà lao Quảng Ngãi.

Năm 1951, dẫn đầu Đoàn đại biểu Liên khu 5 dự Đại hội toàn quốc lần thứ hai của Đảng, Nguyễn Chánh trở thành Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Quân ủy Trung ương và Bác Hồ có ý định giữ ông ở lại làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị thay đồng chí Nguyễn Chí Thanh. Nhưng xuất phát từ yêu cầu của chiến trường và thực tế tình hình, Nguyễn Chánh được Trung ương điều trở lại Liên khu 5.

Kết thúc kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Chánh được giao đảm nhiệm chức vụ Phó Tổng Tham mưu trưởng, Tổng cục trưởng Tổng cục Cán bộ QĐND Việt Nam.

Năm 1958, quân đội ta bắt đầu thực hiện chế độ phong quân hàm cho sĩ quan. Trong hồi ký của mình, Trung tướng Đặng Hòa khi ấy là Trưởng phòng Quân hàm kể rằng, khi Quân đội đề xuất việc phong quân hàm cấp tướng cao nhất trong đợt phong đầu tiên này lên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Bác Hồ và Quốc hội phê chuẩn, ông Nguyễn Chí Thanh được đề nghị hàm Đại tướng, ông Nguyễn Chánh được đề nghị hàm Thượng tướng.

Thế nhưng, do gần 10 năm bị tù đày, đánh đập, tra tấn dã man, cùng với công việc nặng nề, nên Nguyễn Chánh đã đột ngột từ trần ngày 24/9/1957, hưởng dương 43 tuổi sau một cơn trụy tim, khi chưa kịp nhận quyết định phong quân hàm cấp tướng. Lịch sử gọi ông là vị tướng “không quân hàm”.