Viết tiếp câu chuyện hòa bình

Trong ca khúc "Viết tiếp câu chuyện hòa bình" có câu hát đã chạm tới đáy tim nhiều người Việt Nam:

"Cha ông ta ngày xưa ngã xuống để cho đời ta ngày sau đổi lấy hòa bình. Giữa khói binh ai cũng nguyện lòng hy sinh."

Tuổi trẻ, ước mơ và cả những hoài bão của những thế hệ đi trước dường như gói ghém trong hai chữ "hòa bình", để cho ngàn thế hệ mai sau thoát khỏi xiềng xích của nô lệ, để thấy bầu trời của độc lập, tự do và hạnh phúc chiếu rọi trên mảnh đất thiêng liêng này. Với chúng ta, những con người hậu thế, được hưởng trọn vẹn niềm hạnh phúc lớn lao của hòa bình, hơn hết chúng ta phải tự dặn lòng hãy trân quý và cống hiến để xứng đáng với những hy sinh của cha anh, xứng đáng với những lý tưởng cao cả được gửi gắm đến thế hệ chúng ta, những con người mang khát vọng một Việt Nam vươn mình rực rỡ.

Nhìn lại lịch sử dân tộc, suốt hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người Việt Nam đã tạo nên vô vàn anh hùng bất tận, những người đã ghi danh bằng máu, xương và trí tuệ. Trong số đó, biểu tượng sáng ngời, tiêu biểu nhất cho cốt cách và anh hùng dân tộc chính là Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Ông không chỉ là một thiên tài quân sự, một nhà chính trị xuất sắc, một nhà ngoại giao tinh túy, mà còn là một người con của chữ nghĩa tuyệt vời, mang trong mình tình yêu chân thật với đất nước và sự quan tâm sâu sắc đến nhân dân.

Nguyễn Trãi (hiệu là Ức Trai, sinh năm 1380 – mất năm 1442), sinh tại kinh đô Thăng Long, quê quán gốc của ông ở làng Chi Ngại (Chí Linh, Hải Dương), sau đó ông theo gia đình về làng Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội). Nguyễn Trãi sinh ra trong một gia đình có truyền thống giáo dục và lòng yêu nước nồng nàn: cha là Nguyễn Phi Khanh, một nhà Nho học nổi tiếng, uyên bác; ông ngoại là Trần Nguyên Đán, một vị đại thần có địa vị cao và uy tín lớn trong triều đại nhà Trần.

Nguyễn Trãi sớm bộc lộ tư chất thông minh từ nhỏ và lớn lên trong môi trường văn hóa, lịch sử dày dặn của gia đình. Nhưng khi quân Minh xâm lược và cha ông bị bắt giải sang Trung Quốc, chặng đường tuổi trẻ của ông đã phải trải qua những biến động dữ dội. Lời dặn dò lịch sử của người cha nơi ải biên thùy rằng ông phải quay về lo tìm cách rửa nhục cho đất nước, trả thù cho gia đình đã trở thành ngôi sao dẫn đường, nuôi dưỡng và khơi dậy trong ông một lý tưởng cuồn cuộn… một cương lĩnh chính trị mãnh liệt vì sự cứu nguy của cả dân tộc.

Con đường cứu nước của Nguyễn Trãi gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của chủ tướng Lê Lợi. Sau nhiều năm đầy gai góc, khổ đau trên hành trình tìm kiếm lối thoát cho đất nước, ông đã vượt hơn 160 km rừng núi hiểm trở ở Thanh Hóa để trao cho người chỉ huy tối cao Lê Lợi cuốn Bình Ngô sách, một bản kế hoạch chiến lược tư duy xuất chúng với tư tưởng "mưu phạt tâm công" (đánh vào lòng người). Chiến lược ấy lấy việc thu phục lòng người làm phương tiện, lấy nhân nghĩa để chiếm trọn trái tim nhân dân và binh sĩ.

Là nhà chiến lược chủ chốt, đảm nhận nhiệm vụ “viết thư và thảo chiếu chỉ”, Nguyễn Trãi đã giúp Lê Lợi hình thành những chiến lược quân sự và ngoại giao ngắn gọn, súc tích nhưng đầy sức nặng. Những bức thư mà Nguyễn Trãi viết gửi các tướng địch dụ hàng còn mạnh mẽ hơn cả trăm nghìn quân chính quy, góp phần bẻ gãy hoàn toàn ý chí kháng cự của quân thù. Năm 1427, sau một thập kỷ đấu tranh nếm mật nằm gai, vượt qua biết bao thử thách cam go, Nguyễn Trãi và nghĩa quân Lam Sơn đã quét sạch quân xâm lược, giành lại trọn vẹn nền độc lập cho đất nước.

Nguyễn Trãi không chỉ là một trong những nhà mưu lược quân sự vĩ đại trong lịch sử Việt Nam, mà còn là một nhà tư tưởng nhân đạo với tầm vóc thời đại. Ông là tác giả của tác phẩm chính luận xuất sắc bằng chữ Hán mang tên Bình Ngô đại cáo, “Bản hùng văn muôn đời thuở trước”, và được coi là bản Tuyên ngôn Độc lập lần thứ hai của đất nước. Trong tác phẩm này, ông đã xác định sâu sắc chủ quyền quốc gia và lấy tư tưởng “nhân nghĩa” làm nền tảng cốt lõi:

"Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo."

Với Nguyễn Trãi, lòng nhân ái và chính nghĩa trước hết được đo bằng sự quan tâm đến đời sống của người dân: tạo điều kiện để nhân dân được sống an ổn, đầy đủ, yên vui; đồng thời trừ bỏ những kẻ xâm lược, kẻ áp bức bạo tàn. Khi nền hòa bình của đất nước được vững bền, dù là một vị đại thần cao quý, ông vẫn ngày đêm canh cánh trong lòng nỗi lo cho muôn dân. Thơ ông từng viết rằng tấm lòng ưu ái nước dân đêm ngày cuồn cuộn như dòng triều biển Đông, ông luôn hy vọng rằng ở mọi thôn xóm, ngõ phố khắp chốn dân gian đều không có tiếng than khóc, oán sầu. Những phẩm chất lớn lao của một anh hùng dũng cảm, ý chí không lay chuyển và sự hy sinh vô tư vì lợi ích của quốc gia chính là điều tạo nên hình ảnh Nguyễn Trãi vĩ đại suốt dòng dòng lịch sử.

Để bày tỏ lòng tri ân đối với công lao to lớn của ông, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn dành sự tôn kính cao nhất đến Nguyễn Trãi. Năm 1980, Nguyễn Trãi được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) chính thức công nhận là Danh nhân Văn hóa Thế giới nhân dịp kỷ niệm 600 năm ngày sinh của ông. Tên tuổi ông ngày nay được trang trọng đặt cho nhiều tuyến đường lớn, nhiều trường học và các địa danh văn hóa trên khắp đất nước. Ngày nay, đã hàng trăm năm trôi qua, các thế hệ người Việt vẫn tìm về khu di tích Côn Sơn (Chí Linh, Hải Dương), kính cẩn dâng nén hương nghi ngút tại đền thờ Nguyễn Trãi suốt quanh năm để tưởng nhớ và cúi đầu kính cẩn một bậc đại nhân, đại tài.

Có những cuộc đời trải qua nhiều thăng trầm bão táp nhưng lại để lại cho hậu thế vô vàn bài học quý giá, cuộc đời của vị anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi chính là một minh chứng. Sau tất cả những biến cố của một người yêu nước trung thành, sau những trang lịch sử oán ức đau thương từ vụ án Lệ Chi Viên cay đắng, chúng ta nhận ra rằng cuộc đời có thể đầy rẫy những nghịch lý; nhưng chính trong những nghịch lý ấy, con người mới học được cách vươn lên và lưu danh muôn đời.

Cái chết có thể khép lại một cuộc đời sinh học, nhưng không thể dập tắt được một tượng đài. Dù phải gánh chịu một bất công lớn bực nhất dưới những biến động của lịch sử thời bấy giờ, nhưng lý tưởng xanh ngời trên một trái tim luôn hướng về “bảo vệ đất nước” và “giữ vững cuộc sống của nhân dân” của Nguyễn Trãi không hề bị mất đi, cũng không bị nhuộm đen bởi khói tro của thời gian. Cuộc đời ông không chỉ là dấu ấn của một thời đại đã qua, mà còn là niềm hy vọng bền vững về nhân tính đối với người đọc hôm nay và ngày mai.

Trước công trình và những di sản vĩ đại ấy, lớp trẻ hậu thế hôm nay giờ đây hiểu biết hơn bao giờ hết rằng cần phải học hỏi, tìm hiểu lịch sử và kiên trì rèn luyện hơn nữa. Chúng ta quyết không để những hy sinh mà các bậc tiền nhân dày công gây dựng trở thành vô ích. Hãy cùng nhau tiếp nối ngọn lửa ấy để dựng xây một quê hương Việt Nam ngày càng giàu mạnh, công bằng và vươn mình rực rỡ đúng như khát vọng của cha ông.