Võ Huân (1)
10 nữ anh hùng hy sinh tại ngã ba đồng lộc
Vào thời điểm 24/7/1968, Tiểu đội 4 của chị Võ Thị Tần gồm 12 người. Chị Lê Thị Hồng (Đức Lạc, Đức Thọ) được cử đi Quảng Bình lấy gỗ về làm hầm, còn chị Nguyễn Thị Thanh thì bị ốm nằm ở nhà, không ra hiện trường nên ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4 chỉ có 10 người ra mặt trận và đều hy sinh. Bà Nguyễn Thị Diệu Lan (TP Hà Tĩnh), cựu thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 3 đã tham gia vào cuộc tìm kiếm thi thể 10 nữ thanh niên xung phong. 1 hầm có ba người, 1 hầm có sáu người, trong đó chị Võ Thị Tần ở hầm có sáu người. Còn thi thể chị Cúc thì các lực lượng thay phiên nhau tìm, chỉ thị là phải dùng tay đào bới chứ không dùng máy xúc để tránh gây hại cho thi thể. Đến ngày thứ 3 thì tìm được thi thể chị Cúc, các chiến sĩ ở Tiểu đội 8 đã dùng tay bới đất đưa thi thể chị Cúc lên.[2]
Nhà thơ Yến Thanh nhớ lại: "một quả bom tấn từ máy bay Mỹ lao xuống nổ trùm lên căn hầm mà cả Tiểu đội ẩn nấp, lúc ấy là 16 giờ ngày 24/7/1968. Từ đài quan sát, Đại đội trưởng Nguyễn Thế Linh chạy xuống, Tiểu đội 5, Tiểu đội 8 và các anh lái máy ủi gần đó đều chạy lại. Sau hai tiếng đồng hồ đào bới thì bới được chị Võ Thị Tần. Lần lượt bới lên 6 người ẩn nấp hầm ngoài cùng là chị Nguyễn Thị Xuân (Vĩnh Lộc), rồi đến Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Trần Thị Rạng và cuối cùng là Trần Thị Hường. Đào tiếp hầm thứ hai vuông góc với hầm lúc nãy thì tìm thấy Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi và Hà Thị Xanh. Cả chín người được đặt lên 9 cáng xếp một hàng ngang như khi còn sống Tiểu đội tập hợp. Riêng chị Hồ Thị Cúc - Tiểu đội phó không tìm thấy. Đêm 24/7, 9 cô được mai táng sau eo núi Bãi Dịa, nhưng phải đợi tìm được thi thể chị Cúc mới làm lễ truy điệu. Đến gần 10 giờ ngày 26/7 thì Tiểu đội 8 đã tìm được thi thể chị Cúc. Chị Cúc ngồi trong chiếc hố cá nhân chiều hôm trước do tay chị đào, đầu đội mũ, vai vác cuốc, hai tay chị bầm dập, máu đọng lại đã khô. Có lẽ sau khi bom vùi lấp, chị đã cố gắng để nhoi lên nhưng đành bất lực trước khối đất đè lên".[3]
10 cô gái hy sinh tại đây bao gồm:[4][5]
Họ tên | Năm sinh | Tuổi lúc qua đời | Chức vụ | Nguyên quán |
|---|---|---|---|---|
Võ Thị Tần | 1944 | 24 | Tiểu đội trưởng | Thiên Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh |
Hồ Thị Cúc | 1944 | 24 | Tiểu đội phó | Sơn Bằng, Hương Sơn, Hà Tĩnh |
Võ Thị Hợi | 1948 | 20 | Chiến sĩ | Thiên Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh |
Nguyễn Thị Xuân | 1948 | 20 | Chiến sĩ | Vĩnh Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh |
Dương Thị Xuân | 1947 | 21 | Chiến sĩ | Đức Tân, Đức Thọ, Hà Tĩnh |
Trần Thị Rạng | 1950 | 18 | Chiến sĩ | Đức Vĩnh, Đức Thọ, Hà Tĩnh |
Hà Thị Xanh | 1949 | 19 | Chiến sĩ | Đức Hòa, Đức Thọ, Hà Tĩnh |
Nguyễn Thị Nhỏ | 1944 | 24 | Chiến sĩ | Đức Lạng, Đức Thọ, Hà Tĩnh |
Võ Thị Hà | 1951 | 17 | Chiến sĩ | Thị trấn Đức Thọ, Đức Thọ, Hà Tĩnh |
Trần Thị Hường | 1949 | 19 | Chiến sĩ | Thị xã Hà Tĩnh, Hà Tĩnh |
Ngày 23/7/2009, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lễ khởi công phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc",[6] ngày 19/8/2010 đã tổ chức trọng thể lễ khánh thành cụm tượng đài.[7] Công trình phụng tượng 10 nữ thanh niên xung phong ngã ba Đồng Lộc là công trình có giá trị lịch sử, tâm linh sâu sắc, được xây dựng bằng sự tự nguyện đóng góp của các viên chức ngành giáo dục, học sinh, sinh viên trong cả nước.[6]
