Võ Minh Thư (1)

Quảng Trị – nơi từng bị chia cắt bởi vĩ tuyến 17 – đã chứng kiến biết bao nỗi đau của những gia đình ly tán. Con sông Bến Hải và cây cầu Hiền Lương không chỉ là ranh giới địa lý, mà còn là vết cắt trong lòng dân tộc suốt hơn hai mươi năm.

Ông Lê Văn Hòa (sinh năm 1947, quê xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị) là một nhân chứng sống của những năm tháng đất nước còn chia cắt. Năm 1965, khi vừa tròn 18 tuổi, ông đã tham gia lực lượng dân quân địa phương làm nhiệm vụ bảo vệ khu vực gần Cầu Hiền Lương. Nhà ông chỉ cách cầu chưa đầy hai cây số, vì vậy tuổi trẻ của ông gắn liền với hình ảnh lá cờ tung bay và tiếng loa phát thanh vang vọng từ hai bờ sông.

Ông Hòa kể lại rằng mỗi buổi chiều, ông thường đứng bên bờ Bắc nhìn về phía Nam. Chỉ một dòng sông hẹp, nhưng hai bờ là hai thế giới khác nhau. Có những gia đình có người thân ở phía bên kia, chỉ biết nhìn nhau từ xa trong những lần hiếm hoi được phép ra sát mép nước. “Khoảng cách không xa, nhưng nỗi nhớ thì dài lắm”, ông chậm rãi nói.

Những năm chiến tranh leo thang, bom đạn bắt đầu trút xuống vùng giới tuyến. Tiếng máy bay gầm rú xé tan bầu trời yên bình. Có đêm, cả làng phải chui xuống hầm trú ẩn, nghe tiếng đất đá rơi lộp bộp trên nắp hầm. Ông nhớ rõ một lần kho đạn gần bờ sông bị đánh trúng, lửa bốc cao đỏ rực cả một vùng trời. Khi đó, ông cùng đồng đội chạy đi hỗ trợ sơ tán người dân, bất chấp hiểm nguy.

Dù sống trong hoàn cảnh căng thẳng, người dân Vĩnh Linh vẫn giữ vững tinh thần. Ban ngày sản xuất, ban đêm đào hầm, gia cố nhà cửa. Những buổi sinh hoạt văn nghệ giản dị bên ánh đèn dầu vẫn diễn ra để động viên nhau vượt qua gian khó. Ông Hòa bảo rằng chính tình làng nghĩa xóm đã giúp họ đứng vững giữa bom đạn.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi nghe tin miền Nam hoàn toàn giải phóng, ông Hòa cùng bà con ùa ra phía cầu. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong niềm vui vỡ òa. Người dân hai bờ sông có thể qua lại, ôm chầm lấy nhau sau bao năm xa cách. Ông kể đó là ngày ông không bao giờ quên – ngày dòng sông thôi làm ranh giới chia lìa.

Sau hòa bình, ông Hòa trở về làm nông, rồi tham gia công tác địa phương. Những năm đầu tái thiết đầy khó khăn, đất đai còn lẫn bom mìn, kinh tế thiếu thốn. Nhưng bằng sự cần cù và niềm tin, quê hương dần thay da đổi thịt. Con đường đất ngày xưa giờ đã được trải nhựa, khách du lịch tìm về thăm khu di tích ngày một đông.

Giờ đây, khi đã ngoài 70 tuổi, ông Hòa vẫn thường ra thăm khu di tích Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải. Ông kể cho con cháu nghe về một thời đất nước chia cắt, để các em hiểu rằng hòa bình hôm nay là điều vô cùng quý giá. Ông luôn nhắc: “Các cháu sinh ra khi đất nước đã thống nhất, phải sống sao cho xứng đáng với những năm tháng cha ông đã trải qua.”

Câu chuyện của ông Hòa không chỉ là ký ức riêng của một con người, mà còn là lời nhắc nhở về một giai đoạn lịch sử đặc biệt của Quảng Trị – nơi từng là giới tuyến chia đôi đất nước, và nay trở thành biểu tượng của hòa giải, đoàn kết và khát vọng hòa bình.