Cậu bé 14 tuổi và cuộc gặp với 10 cô gái Đồng Lộc

Nhắc đến Ngã ba Đồng Lộc, người ta thường nhớ ngay đến một vùng đất đỏ lửa, nơi những đoàn xe ngày đêm vượt qua bom đạn và nơi 10 nữ thanh niên xung phong của Tiểu đội 4 đã hy sinh.

Nhưng với Nguyễn Sĩ Đại, ký ức về Đồng Lộc bắt đầu từ một thời điểm sớm hơn rất nhiều.

Khi ấy, ông chỉ là một cậu bé khoảng 14 tuổi.

Chiến tranh đã đi vào cuộc sống của người dân Can Lộc theo cách rất tự nhiên. Bom đạn, tiếng máy bay, những tuyến đường bị đánh phá và những đoàn xe đi qua trở thành một phần của đời sống. Trong hoàn cảnh ấy, cậu bé Nguyễn Sĩ Đại có dịp gặp những nữ TNXP đang làm nhiệm vụ ở khu vực này.

Ông từng kể rằng 10 cô gái mà sau này trở thành những nữ liệt sĩ huyền thoại đã hiện diện trong ký ức tuổi thơ của ông như những người rất gần gũi. Họ không phải những con người được đặt lên tượng đài khi ấy. Họ chỉ là những cô gái trẻ sống và chiến đấu ngay giữa quê hương ông.

Đó là điều đặc biệt trong ký ức của Nguyễn Sĩ Đại.

Ông đã gặp họ khi họ còn sống.

Ông nhìn thấy những con người thật phía sau những cái tên mà sau này cả nước biết đến.

Những cô gái ấy cũng có những câu chuyện riêng.

Có người thích hát.

Có người quan tâm đến chuyện gia đình.

Có người vẫn giữ nét hồn nhiên của tuổi con gái.

Có những tình cảm, những ước mơ và những câu chuyện nhỏ bé giữa những ngày bom đạn.

Chính Nguyễn Sĩ Đại sau này nói rằng khi viết về họ, ông muốn làm rõ “cái đẹp, cái hay, cái bình thường của cuộc đời con gái”, bởi họ không sinh ra đã là những người anh hùng. Họ cũng là những cô gái tuổi đôi mươi với những ước mơ và khát vọng rất đời thường.

Rồi chiến tranh cướp đi tất cả.

Ngày 24/7/1968, mười nữ thanh niên xung phong Tiểu đội 4, Đại đội 552 hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc. Họ đều còn rất trẻ, từ 17 đến 24 tuổi.

Với rất nhiều người, đó là một sự kiện lịch sử.

Nhưng với Nguyễn Sĩ Đại, đó còn là một cú đánh vào ký ức tuổi thơ.

Bởi những người nằm lại không phải những cái tên vô danh.

Ông từng nhìn thấy họ.

Từng gặp họ.

Từng biết hình dáng, giọng nói và sự hồn nhiên của họ trước khi chiến tranh biến họ thành những biểu tượng bất tử.

Một điều khiến câu chuyện càng day dứt là cuộc gặp giữa cậu bé Nguyễn Sĩ Đại và 10 cô gái chỉ cách ngày các cô hy sinh khoảng hai tuần.

Mười bốn ngày.

Một khoảng thời gian rất ngắn.

Nếu khi ấy có ai nói với cậu bé rằng những người chị, người bạn mà mình vừa gặp sẽ sớm nằm lại dưới một trận bom, có lẽ em cũng khó có thể hình dung được.

Nhưng lịch sử đã xảy ra như vậy.

Ký ức trở thành một món nợ với người đã khuất

Nhiều năm sau chiến tranh, Nguyễn Sĩ Đại trở thành nhà báo, nhà thơ.

Ông đi nhiều nơi, viết nhiều đề tài.

Nhưng ký ức về 10 cô gái Đồng Lộc vẫn không mất đi.

Năm 2018, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Đồng Lộc và ngày 10 cô gái hy sinh, ông bắt tay viết kịch bản “Khoảng trời con gái”. Ông tìm gặp các cựu TNXP, tìm kiếm tư liệu và đối chiếu những ký ức về các cô. Chỉ trong khoảng một tháng, ông hoàn thành bản thảo đầu tiên.

Điều Nguyễn Sĩ Đại muốn làm không phải là tạo ra một câu chuyện hào hùng bằng những chi tiết hư cấu.

Ông muốn đưa những cô gái trở lại gần với hình hài con người thật của họ.

Các cô không chỉ là những nữ anh hùng.

Các cô là những cô gái đang ở tuổi đẹp nhất của cuộc đời.

Họ có tình bạn.

Có tiếng hát.

Có những giấc mơ.

Có những phút giây vui đùa.

Có cả những lo lắng rất đời thường.

Và cũng chính vì họ là những con người bình thường mà sự hy sinh của họ càng trở nên lớn lao.

Nguyễn Sĩ Đại đã từng nói rằng những sự thật của chiến tranh đôi khi đã đủ lớn lao, không cần phải hư cấu thêm.

“Khoảng trời” được giữ lại từ ký ức

Tên tác phẩm “Khoảng trời con gái” cũng thể hiện cách ông nhìn về 10 cô gái.

Đó là một “khoảng trời” của tuổi trẻ.

Một khoảng trời xanh của những ước mơ mà chiến tranh không cho họ sống trọn.

Một khoảng trời đã dừng lại ở tuổi đôi mươi, nhưng trong ký ức của những người còn sống thì vẫn xanh mãi.

Với Nguyễn Sĩ Đại, có lẽ những cô gái mà ông gặp năm 14 tuổi chưa bao giờ thực sự rời khỏi ký ức.

Nhiều thập kỷ sau, ông vẫn trở về với Đồng Lộc bằng ký ức của một cậu bé ngày nào.

Đó là điểm đặc biệt của câu chuyện này.

Ông không chỉ nghiên cứu về 10 cô gái. Ông đã từng gặp họ trước khi họ trở thành những người nằm trong lịch sử.

Lời kết

Câu chuyện của Nguyễn Sĩ Đại cho chúng ta thấy rằng ký ức lịch sử đôi khi bắt đầu từ một cuộc gặp rất ngắn.

Một cậu bé 14 tuổi gặp những cô gái trẻ.

Không ai nghĩ cuộc gặp ấy sẽ trở thành một ký ức suốt đời.

Không ai biết chỉ ít ngày sau, những người con gái ấy sẽ nằm lại ở Đồng Lộc.

Nhưng nhiều thập kỷ sau, cậu bé năm nào đã dùng báo chí, thơ ca và sân khấu để kể lại câu chuyện của họ cho những thế hệ chưa từng biết đến chiến tranh.

Điều quý giá nhất mà một nhân chứng có thể làm không phải là kể rằng những người đã khuất đã chết như thế nào, mà là giúp chúng ta nhớ rằng trước khi hy sinh, họ đã từng sống như thế nào.

Với Nguyễn Sĩ Đại, 10 cô gái Đồng Lộc mãi mãi không chỉ là những cái tên trên bia mộ.

Họ là những cô gái ông từng gặp khi còn sống – trẻ trung, hồn nhiên và đầy ước mơ. Và chính ký ức ấy đã giúp “khoảng trời con gái” của họ còn xanh mãi với thời gian.