Nhà quân sự và vị vua khai mở kỷ nguyên độc lập Ngô Quyền

1. Sơ lược về Ngô Quyền và hành trình cuộc đời

Ngô Quyền (897–944) quê ở Đường Lâm (nay thuộc Sơn Tây, Hà Nội), cha là Ngô Mân. Sử sách mô tả ông là bậc anh hùng tuấn kiệt, có trí có dũng. Lớn lên giữa thời Bắc thuộc, ông theo Dương Đình Nghệ, trở thành con rể và tướng giỏi của ông, được giao cai quản đất Ái Châu (Thanh Hóa).

Năm 937, Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ để cướp quyền. Ngô Quyền đem quân ra Bắc, trừ Kiều Công Tiễn, giữ yên thành Đại La và chuẩn bị đối phó với quân Nam Hán đang sắp tràn sang.

2. Thành tựu sự nghiệp

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938. Biết trước giặc sẽ vào nước ta bằng đường thủy, Ngô Quyền chọn cửa sông Bạch Đằng làm trận địa quyết chiến. Ông huy động nhân dân đóng cọc gỗ nhọn, đầu bịt sắt, cắm ngầm dưới lòng sông và tính toán theo quy luật thủy triều.

Cuối năm 938, Lưu Hoằng Tháo (Vạn Vương) dẫn thủy quân Nam Hán tiến vào. Ngô Quyền cho một toán thuyền nhẹ ra nhử địch lúc triều lên. Khi nước rút, thuyền giặc mắc vào bãi cọc, quân ta dốc toàn lực đánh quật lại. Thuyền giặc vỡ và chìm, Hoằng Tháo bị giết tại trận. Trận đánh chỉ diễn ra trong một con nước triều mà giành thắng lợi hoàn toàn.

Xưng vương, dựng nền tự chủ. Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa, xây dựng chính quyền riêng, chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Ông ở ngôi 5 năm, mất năm 944, thọ 47 tuổi. Sau khi ông mất, Dương Tam Kha cướp ngôi và nhà Ngô suy yếu dần.

3. Chiêm nghiệm sống từ cuộc đời và di sản để lại

Nhà sử học Lê Văn Hưu đánh giá Ngô Quyền là người mưu cao và đánh giỏi. Chiến thắng của ông cho thấy ba bài học:

·         Biết mình biết người: đoán trước đường tiến của giặc.

·         Biết tận dụng thiên nhiên: lấy thủy triều và địa thế sông làm vũ khí.

·         Dựa vào dân: không có nhân dân thì không có bãi cọc và cũng không có chiến thắng.

Ngày nay, nhân dân vẫn thờ phụng ông ở nhiều nơi, tiêu biểu là khu di tích Bạch Đằng Giang, đền Từ Lương Xâm (Hải Phòng) và quê hương Đường Lâm. Sông Bạch Đằng sau này còn ghi thêm hai chiến công nữa, năm 981 (Lê Đại Hành) và năm 1288 (Trần Hưng Đạo), nhưng chiến thắng năm 938 của Ngô Quyền là mốc mở đầu kỷ nguyên độc lập tự chủ của dân tộc.